Archive for the tag 'tiêu diêu'



TIÊU DAO DU [3]

December 31st, 2007

CHƯƠNG MỘT

THẢNH THƠI TỰ TẠI

【逍遙遊第一】  

肩吾問於連叔曰:「吾聞言於接輿,大而無當,往而不返。吾驚怖其言,猶河漢而無極也,大有徑庭,不近人情焉。」連叔曰:「其言謂何哉?」曰︰「藐姑射之山,有神人居焉,肌膚若冰雪,淖約若處子。不食五穀,吸風飲露。乘雲氣,御飛龍,而遊乎四海之外。其神凝,使物不疵癘而年穀熟。吾以是狂而不信也。」連叔曰:「然,瞽者無以與乎文章之觀,聾者無以與乎鐘鼓之聲。豈唯形骸有聾盲哉?夫知亦有之。是其言也,猶時女也。之人也,之德也,將旁礡萬物以為一世蘄乎亂,孰弊弊焉以天下為事!之人也,物莫之傷,大浸稽天而不溺,大旱金石流土山焦而熱。是其塵垢秕糠,將猶陶鑄堯舜者也,孰肯以物為事!」
  宋人資章甫而適越,越人斷髮文身,無所用之。堯治天下之民,平海內之政。往見四子藐姑射之山,汾水之陽,窅然喪其天下焉。

PHIÊN ÂM

Kiên Ngô vấn ư Liên Thúc viết :「ngô văn ngôn ư Tiếp Dư ,đại nhi vô đang đương ,vãng nhi bất phản .ngô kinh bố kì ngôn ,do Hà Hán nhi vô cực dã ;đại hữu kính đình ,bất cận nhân tình yên .」
Liên Thúc viết :「kì ngôn vị hà tai ?」
Viết :「Diểu cô xạ chi sơn ,hữu thần nhân cư yên .cơ phu nhược băng tuyết ,náo ước nhược xứ tử ;bất thực ngũ cốc ,hấp phong ẩm lộ ;thừa vân khí ,ngự phi long ,nhi du hồ tứ hải chi ngoại .kì thần ngưng ,sử vật bất 疪 (tì) lệ nhi niên cốc thục . Ngô dĩ thị cuồng nhi bất tín dã .」
Liên Thúc viết :「nhiên ,cổ giả kí dĩ dữ hồ văn chương chi quán (quan) ,lung giả kí (vô) dĩ dữ hồ chung cổ chi thanh (thinh) . Khởi duy hình hài hữu lung manh tai !phu tri diệc hữu chi . Thị kì ngôn dã , do thời nhữ dã . Chi nhân dã ,chi đức dã ,tương bàng bạc vạn vật dĩ vi nhất ,thế kì hồ loạn ,thục tệ tệ yên dĩ thiên hạ vi sự !chi nhân dã ,vật mạc chi thương ,đại tẩm khể thiên nhi bất nịch ,đại hạn kim thạch lưu thổ sơn tiêu nhi bất nhiệt . Thị kì trần cấu bệ khang, do đào chú Nghiêu Thuấn giả dã , thục khẳng dĩ vật vi sự !」
Tống nhân tư chương phủ nhi thích Việt ,Việt nhân đoạn phát văn thân ,vô sở dụng chi . Nghiêu trị thiên hạ chi dân ,bình hải nội chi chánh,vãng kiến tứ tử miểu Cô Xạ chi sơn ,phần thuỷ chi dương ,yểu nhiên táng kì thiên hạ yên .

DỊCH NGHĨA

Kiên Ngô hỏi Liên Thúc:
– Tôi thấy Tiếp Dư nói những lời khoa đại và không xác thực, đi mà không trở về, tôi sợ rằng những lời đó không biết đâu là cùng như dải Ngân hà, quái đản, bất cận nhân tình.
Liên Thúc hỏi:
– Ông ấy nói gì?
– Trên núi Cô Dạ xa xôi, có thần nhân ở, da họ trong trắng như băng tuyết, họ đẹp đẽ, mềm mại như gái trinh. Họ không ăn ngũ cốc, chỉ hít gió uống sương mà sống; họ cưỡi mây và rồng bay mà đi chơi khắp ngoài cõi bốn bể. Họ định thần mà làm cho vạn vật không bị bệnh tật, mùa màng năm nào cũng trúng. Tôi cho là nói bậy, không tin.
Liên Thúc bảo:
– Đúng vậy! kẻ đui không thấy được những màu sắc, đường nét đẹp đẽ, kẻ điếc không nghe được tiếng chuông, tiếng trống. Nào phải chỉ hình hài mới đui điếc, trí tuệ cũng đui điếc nữa. Lời đó là nói về anh đấy. Những thần nhân đó có đức cao nên hòa đồng được với vạn vật.
Người đời có cầu họ trị nước, họ cũng không thèm . Chịu khó nhọc về việc cõi tục này. Không có vật gì có thể làm hại họ được; nước có dân lên tới trời, họ cũng không bị chết đuối; trời có đại hạn tới nỗi kim thạch chảy ra, cháy cả rừng núi, đồng ruộng, họ cũng không thấy nóng. Dùng những trần cấu, cặn bã của họ có thể tạo thành những người như Nghiêu, Thuấn. Họ đâu có chịu lo những việc trần tục của chúng ta.
Một người nước Tống đem mũ lễ qua nước Việt bán. Nhưng người nước Việt cắt tóc, xâm mình, đâu có dùng những mũ ấy.
Vua Nghiêu trị dân, bình định hải nội rồi, bèn lên núi Cô Dạ ra mắt bốn hiền nhân [là Hứa Do, Niết Khuyết, Vương Nghê, Bị Y]. Khi trở về tới phía Bắc sông Phần (1), ông không biết gì nữa, quên mất thiên hạ của ông (2).

Nguyễn Hiến Lê dịch

CHÚ THÍCH

(1) Sông Phần nay ở tỉnh Sơn Tây.
(2) Vì bị bốn hiền nhân đó cảm hóa, không muốn trị dân theo chính sách hữu vi của mình nữa, mà chỉ muốn vô vi.

Xem {{post id=”tieu-dao-du-1″ text=”TIÊU DAO DU [1]”}} | {{post id=”tieu-dao-du-2″ text=”TIÊU DAO DU [2]”}} | {{post id=”tieu-dao-du-4″ text=”TIÊU DAO DU [4]”}}