Archive for the tag 'nho giáo'



Hà chính mãnh ư hổ

November 30th, 2007

LỄ KÝ

 

【苛政猛於虎】

孔子過泰山側,有婦人哭於墓者而哀。夫子式而聽之,使子路問之,曰:子之哭也,壹似重有憂者。乃曰:然。昔者吾舅死於虎,吾夫又死焉,今吾子又死焉。夫子問:何為不去也?曰:無苛政。夫子曰:小子識之,苛政猛於虎也。

 

Hà chính mãnh ư hổ

Khổng Tử quá thái sơn trắc, hữu phụ nhân khốc ư mộ giả nhi ai. Phu tử thức nhi thính chi, sử Tử Lộ vấn chi ,viết:”Tử chi khốc dã, nhất tự trùng hữu ưu giả.” nãi viết :”Nhiên. Tích giả ngô cữu tử ư hổ, ngô phu hựu tử yên, kim ngô tử hựu tử yên.” Phu tử vấn :”Hà vị bất khứ dã ?” Viết :”Vô hà chính .” Phu tử viết :”Tiểu tử chí chi, hà chính mãnh ư hổ dã.”

Tác giả – Tác phẩm

Lễ ký cũng là một trong 5 bộ sách trong hệ thống Ngũ kinh của Nho giáo, có lẽ là công trình tập thể của nhiều thế hệ.  Đến cuối đời Hán, Mã Dung chấn chỉnh lại còn 49 thiên như ngày nay, nội dung ghi lại những điều có liên quan đến chế độ, lể nghi, phép tắc của Trung Quốc cổ đại, đồng thời cũng bao hàm những tư tưởng về chính trị, luân lý, triết học… Bài nầy trích trong thiên “Đàn cung hạ”, dùng một mẩu chuyện ngắn để tố cáo một cách thâm trầm tế nhị chính sách hà khắc tàn bạo của nhà cầm quyền Trung Quốc đương thời.

DỊCH NGHĨA:

Chính sách hà khắc tàn bạo hơn cọp
 
Khổng Tử đi qua bên núi Thái Sơn, có một người đàn bà khóc ở mộ rất bi thương.  Phu tử tựa vào đòn ngang xe cúi mình xuống để nghe, sai Tử Lộ hỏi bà ta rằng: “Tiếng khóc của bà dường như có nhiều nỗi đau buồn?”.  (Người đàn bà) bèn trả lời rằng: “Đúng thế.  Ngày trước cha chồng tôi chết vì cọp”.  Phu tử nói rằng: “Tại sao bà không bỏ đi?”.  (Người đàn bà) đáp: “Ở đây không có chính sách hà khắc”.  Phu tử nói rằng: “Các trò hãy ghi nhớ điều đó.  Chính sách hà khắc còn tàn bạo hơn cọp”.

Trần Văn Chánh dịch

 

Tích thiện chi gia

November 30th, 2007

TỨ THƯ – NGŨ KINH

KINH DỊCH

積善之家

積善之家,必有餘慶﹔積不善之家,必有餘殃。臣弒其君,子弒其父,非一朝一夕之故,其所由來者漸矣,由辯之不早辯也。《易》曰:履霜堅冰至。蓋言順也。

Tích thiện chi gia

“Tích thiện chi gia,tất hữu dư khách﹔tích bất thiện chi gia, tất hữu dư ương. Thần thí kì quân, tử thí kì phụ, phi nhất triêu nhất tịch chi cố, kì sở do lai giả tiệm hĩ, do biện chi bất tảo biện dã.《Dịch》viết :’lí sương kiên băng chí.’ cái ngôn thuận dã.” 

Chu Dịch,
Quẻ Khôn, Văn ngôn truyện

 

Tác giả – Tác phẩm

Kinh Dịch (còn gọi là Chu Dịch) là một trong những bộ sách triết lý đồ sộ nhất của Trung Quốc cổ đại, được xếp vào hệ thống Ngũ kinh của Nho giáo.  Tương truyền Chu Dịch do Chu Văn Vương (khoảng thế kỷ 11 trước CN) làm ra, được Khổng Tử (551 – 479 trước CN) san định, dẫn giải.  Bài này trích trong Văn ngôn truyện của Quẻ Khôn, nói về luật tích tiệm.

DỊCH NGHĨA:

Nhà tích điều thiện
 
Nhà tích chứa điều thiện tất có phúc thừa về sau; nhà tích chứa điều ác tất có họa thừa về sau.  Bầy tôi giết vua, con giết cha, không phải nguyên do một sớm một chiều, nguồn gốc của nó là lần lần phát sinh ra, do không sớm nhận rõ thấy chân tướng vậy.  Kinh Dịch nói: Đạp lên sương thì biết sắp có băng cứng.  Đại để là phải thận trọng ngay từ trước.
 
Trần Văn Chánh dịch