Archive for the tag 'công thành thân thoái'



THIÊN THƯỢNG [34]

March 29th, 2008

laotzu.gif

LÃO TỬ ĐẠO ĐỨC KINH

CHƯƠNG BA MƯƠI BỐN

大道泛兮,其可左右。萬物恃之而生而不辭,功成而不名有。衣養萬物而不為主,常無慾,可名于小﹔萬物歸焉而不為主,可名為大。以其終不自為大,故能成其大。

PINYIN

dàdào fàn xī,qí kě zuǒ yòu。mo wù shì zhī ér shēng ér bù cí,gōng chéng ér bù míng yǒu。yī yǎng mo wù ér bù wèi zhǔ,cháng wú yù,kě míng yú xiǎo;mo wù guī yān ér bù wèi zhǔ,kě míng wèi dà。yǐ qí zhōng bù zì wèi dà,gù néng chéng qí dà。

PHIÊN ÂM

Đại đạo phiếm hề , kì khả tả hữu 。 vạn vật thị chi nhi sinh nhi bất từ , công thành nhi bất danh hữu 。 Y dưỡng vạn vật nhi bất vi chủ ,thường vô dục, khả danh ư tiểu ﹔ vạn vật quy yên nhi bất vi chủ , khả danh vi đại 。 dĩ kì chung bất tự vi đại , cố năng thành kì đại 。

ANH NGỮ

The Great Way
daotechingThe great Way flows everywhere, both left and right.
All things derive their life from it,
and it does not turn away from them.
It accomplishes its work, but does not take possession.
It provides for and nourishes everything,
but does not control them.
Always without desires, it may be considered small.
The destination of all things, yet claiming nothing,
it may be considered great.
Because it never claims greatness,
its greatness is achieved.

Translated by Sanderson Beck, Terebess Asia Online

DỊCH NGHĨA

Đạo lớn lan tràn khắp có thể qua bên trái, qua bên phải. Vạn vật nhờ nó mà sinh trưởng mà nó không can thiệp vào, công thành rồi mà không nhận là của mình; nó nuôi dưỡng vạn vật mà không làm chủ vạn vật. Nó vĩnh viễn là “không”, vô vi, cho nên có thể bảo nó là ẩn vi, [vô hình]; muôn vật quy về nó mà nó không làm chủ, cho nên có thể bảo nó là lớn. Vì cho tới cùng, nó không tự nhận nó là lớn cho nên mới hoàn thành được cái vĩ đại của nó.

LỜI BÀN

 

Câu nhì: “Vạn vật thị chi sinh nhi bất từ”, y như câu “vạn vật tác yên nhi bất từ” ở . Chữ “từ” đó có người dịch là “từ chối”.
Câu thứ ba: “Khả danh ư tiểu”, chữ “tiểu 小”, nghĩa cũng như chữ “tiểu” trong (tuy tiểu, thiên hạ mạc năng thần dã) ở . Đây nói về cái thể của đạo rất ẩn vi; còn chữ “đại” ở dưới, nói về cái dụng của đạo rất lớn.
Chương này chỉ diễn lại những ý đã nói rồi, không thêm ý gì mới.

Nguyễn Hiến Lê dịch và chú giải

TỪ NGỮ

大道 【dàdào】 n. Đại Đạo, the Great Dao; the Great Way

左右 【zuǒyòu】tả hữu, trái phải, left and right

万物[萬-] 【wànwù】 all living things; universe, vũ trụ vạn vật muôn loài.

THIÊN THƯỢNG 9

December 11th, 2007

laotzu.gif

LÃO TỬ ĐẠO ĐỨC KINH

CHƯƠNG CHÍN

持而盈之,不如其已。揣而銳之,不可長保。金玉滿堂,莫之能守。富貴而驕,自遺其咎。功成身退,天之道。

PINYIN 

chí ér yíng zhī,bùrú qí yǐ。chuǎi ér ruì zhī,bù kě cháng bǎo。jīnyù mǎn táng,mo zhī néng shǒu。fù guì ér jiāo,zì yí qí jiù。gōngchéngshēntuì,tiān zhī dào。

PHIÊN ÂM

trì nhi doanh chi , bất như kì dĩ , suỷ nhi nhuệ chi , bất khả trường bảo .  Kim ngọc mãn đường , mạc chi năng thủ ; phú quý nhi kiêu , tự di kì cữu , công thành thân thoái , thiên chi đạo .

ANH NGỮ

To hold until full is not as good as stopping…
To hold until full is not as good as stopping.
An oversharpened sword cannot last long.
A room filled with gold and jewels cannot be protected.
Boasting of wealth and virtue brings your demise.
After finishing the work, withdraw.
This is the Way of Heaven.

Translated by Charles Muller, Tōyō Gakuen University

DỊCH NGHĨA

Giữ chậu đầy hoài, chẳng bằng thôi đi ; mài cho bén nhọn thì không bén lâu.

Vàng ngọc đầy nhà, làm sao giữ nổi; giàu sang mà kiêu là tự rước lấy họa.

Công thành rồi thì nên lui về, đó là đạo trời.

LỜI BÀN

laozi

Đạo trời [đạo tự nhiên] là đầy thì phải vơi, nhọn thì dễ gẫy.  Vậy xử thế đừng nên tự mãn, tự kiêu, thành công rồi thì nên lui về.

Đây chỉ là kinh nghiệm của mọi người, thuộc về túi khôn của dân gian, để được sống yên ổn.  Câu nhì đã thành châm ngôn.  Và bốn chữ “công thành thân thoái  功成身退” có thể là châm ngôn lưu hành trước Lão tử từ lâu.

Nguyễn Hiến Lê dịch và chú giải

TỪ NGỮ

功成身退 [gōngchéngshēntuì] retire after winning merit or achieving one’s goal.  Có bản ghi là “công toại

不如 [bùrú] bất như, không như, to be unequal/inferior to

金玉 [jīnyù] kim ngọc, ①gold and jade; precious stone and metals; treasures

[Hoa Sơn bổ sung phần từ ngữ]