Archive for the tag 'cát hung'



Thiên tôn địa ti

November 30th, 2007

THIÊN THƯỢNG

CHƯƠNG 1

天尊地卑,乾坤定矣﹔卑高以陳,貴賤位矣﹔
動靜有常,剛柔斷矣﹔
方以類聚,物以群 分,吉凶生矣﹔
在天成象,在地成形,變化見矣

PHIÊN ÂM 

Thiên tôn địa ti, Càn Khôn định hĩ; ti cao dĩ trần, quý tiện vị hĩ.
Động tĩnh hữu thường, cương nhu đoán hĩ;
Phương dĩ loại tụ, vật dĩ quần phân, cát hung sinh hĩ;
Tại thiên thành tượng, tại địa thành hình, biến hoá hiện hĩ.
 
Chu Dịch, Hệ từ truyện (cũng gọi là ĐẠI TRUYỆN)

Tác giả – Tác phẩm

Bài nầy trích ở phần đầu “Hệ từ thượng truyện” của Chu Dịch, bàn về sự biến hóa động tĩnh của vũ trụ vạn vật theo luật âm dương.

DỊCH NGHĨA:

Trời cao đất thấp, vị trí của quẻ Càn quẻ Khôn mới được (thánh nhân) xác định; cao thấp đã bày ra thì sự quý và tiện của sự vật mới đâu vào ngôi vị nấy.
Động và tĩnh của trời đất đã có quy luật nhất định thì tính chất dương cương và âm nhu mới phân biệt rạch ròi.
Các quan niệm ý thức trong thiên hạ tụ họp nhau theo loại, (còn) các loài động thực vật thì phân ra theo nhóm, từ đó mới sinh ra cát và hung.
Những vật trên trời (nhật nguyệt tinh thần…) thành ra nhiều biểu tượng; những vật ở dưới đất (núi sông, động thực vật…) thành ra nhiều hình thể; lẽ biến hóa như vậy đã hiện rõ.
 
Trần Văn Chánh dịch

Bốc cư

November 29th, 2007

SỞ TỪ

【卜居】

 屈原既放,三年不得復見,竭知盡忠,而蔽鄣於讒,心煩意亂,不知所從。 乃往見太卜鄭詹尹曰:
-”
余有所疑,原因先生決之。詹尹乃端策拂龜曰:
-”
將何以教之?
屈原曰:
-”
吾寧悃悃款款,朴以忠乎? 將送往勞來,斯無窮乎? 寧誅鋤草茅,以力耕乎? 將游大人,以成名乎? 寧正言不諱,以危身乎? 將從俗富貴,以媮生乎? 寧超然高舉,以保真乎? 將哫訾栗斯,喔咿嚅兒,以事婦人乎? 寧廉潔正直,以自清乎? 將突梯滑稽,如脂如韋,以潔楹乎? 寧昂昂若千裡之駒乎? 將氾氾若水中之鳧乎? 與波上下,偷以全吾軀乎? 寧與騏驥亢軛乎?將隨駑馬之跡乎? 寧與黃鵠比翼乎?將興雞鹜爭食乎? 此孰吉孰凶?何去何從?
世溷濁而不清: 蟬翼為重,千鈞為輕﹔黃鐘毀棄,瓦釜雷鳴﹔ 讒人高張,賢士無名。 吁嗟默默兮,誰知吾之廉貞?
詹尹乃釋策而謝曰:
-”
夫尺有所短,寸有所長,物有所不足,智有所不明, 數有所不逮,神有所不通,用君之心,行君之意。龜策誠不能知事。 

PHIÊN ÂM 

Bốc cư

Khuất Nguyên kí phóng ,tam niên bất đắc phục kiến ,kiệt trí tận trung ,nhi tế chướng ư sàm ,tâm phiền lự loạn ,bất tri sở tòng. Nãi vãng kiến thái bốc Trịnh Thiềm Doãn viết :
– “Dư hữu sở nghi ,nguyện nhân tiên sinh quyết chi .” Thiềm Doãn nãi đoan sách phất quy viết :
– “Quân tương hà dĩ giáo chi ?”
Khuất Nguyên viết:
– “ngô ninh khổn khổn khoản khoản ,phác dĩ trung hồ ? Tương tống vãng lao lai ,tư vô cùng hồ ? Ninh tru sừ thảo mao ,dĩ lực canh hồ ? Tương du đại nhân ,dĩ thành danh hồ ? Ninh chính ngôn bất huý ,dĩ nguy thân hồ ? Tương tòng tục phú quý ,dĩ thâu sinh hồ ? Ninh siêu nhiên cao cử ,dĩ bảo chân hồ ? Tương súc tí lật ti ,ác y nhu nhi,dĩ sự phụ nhân hồ ? Ninh liêm khiết chính trực ,dĩ tự thanh hồ ? Tương đột thê hoạt kê ,như chi như vi ,dĩ hiệt doanh hồ ? Ninh ngang ngang nhược thiên lí chi câu hồ ? Tương phiếm phiếm nhược thuỷ trung chi phù hồ ? Dữ ba thượng hạ ,thâu dĩ toàn ngô khu hồ ? Ninh dữ kì kí kháng ách hồ ? tương tuỳ noa mã chi tích hồ ? Ninh dữ hoàng hộc tỉ dực hồ ? tương hưng kê vụ tranh thực hồ ? Thử thục cát thục hung ?hà khứ hà tòng ? Thế hỗn trọc nhi bất thanh: Thiền dực vi trọng ,thiên quân vi khinh ;hoàng chung huỷ khí ,ngoã phủ lôi minh ; Sàm nhân cao trương ,hiền sĩ vô danh . Hu ta mặc mặc hề ,thuỳ tri ngô chi liêm trinh ?” 
Thiềm Doãn nãi thích sách nhi tạ viết :
– “Phù xích hữu sở đoản ,thốn hữu sở trường ,vật hữu sở bất túc ,trí hữu sở bất minh , sổ hữu sở bất đãi ,thần hữu sở bất thông ,dụng quân chi tâm ,hành quân chi ý .quy sách thành bất năng tri sự .”

Tác giả – Tác phẩm

Bài nầy tương truyền cũng của Khuất Nguyên, nhưng thực tế chỉ là truyền thuyết do người nước Sở ghi lại để tưởng niệm ông sau khi ông đã qua đời.

DỊCH NGHĨA:

Bói cách cư xử
 
khuất nguyênKhuất Nguyên bị đuổi bỏ, ba năm không được gặp lại vua, tận trí tận trung mà bị lời gièm pha che lấp, lòng phiền, ý loạn, không biết nên ra ra sao, mới lại thăm quan thái bốc Trịnh Thiềm Doãn, nói:
– Tôi có điều nghi, xin tiên sinh quyết cho.
Thiềm Doãn sủa ngay lại cỏ thi, phủi mai rùa, hỏi:
– Ông muốn dạy tôi việc gì?
Khuất Nguyên đáp:
– Tôi nên khẩn khẩn, khoản khoản, thành thực để hết lòng trung chăng? Hay nên đưa đón theo đời để khỏi khốn cùng? Nên bừa giẫy cỏ lau để hết sức làm ruộng chăng? Hay nên giao du với kẻ sang để cầu danh? Nên nói thẳng chẳng kiêng nể gì để nguy thân chăng? Hay nên theo thói tục, cầu giàu sang để sống cẩu thả? Nên siêu nhiên xuất thế để giữ thiên chân chăng? Hay nên nịnh hót, khúm núm, xun xoe, gượng nói gượng cười để hầu hạ đàn bà? Nên liêm khiết, chính trực để được trong sạch chăng? Hay nên tròn trĩnh, trơn tru như mỡ, như da để được như cái cột bóng? Nên ngang tàng như con ngựa thiên lý chăng? Hay nên lênh đênh như con vịt ở trên mặt nước cùng nhấp nhô với sóng để bảo toàn lấy thân? Nên chạy đua với loài ngựa hèn? Nên cùng bay với loài chim hoàng hộc chăng? Hay nên cùng tranh ăn với gà vịt? Đường nào cát, đường nào hung? Bỏ đường nào, theo đường nào? Đời hỗn trọc mà không thanh thì cánh con ve là nặng mà nghìn cân là nhẹ; chuông vàng thì bỏ nát còn nồi đất thì kêu vang; kẻ gièm pha thì lên chân, người hiền sĩ thì vô danh.  Than ôi! Biết nói gì đây? Ai biết ta là trong sạch?
Thiềm Doãn đặt cỏ thi xuống mà tạ rằng:
– Thước có khi ngắn, mà tấc có khi dài; vật có chỗ không đủ mà trí có chỗ không sách; số có chỗ đoán không tới mà thần có chỗ không thông.  Ông cứ theo lòng ông mà làm đúng ý ông.  Cỏ thi và mai rùa thật không biết được việc ấy.
 
Nguyễn Hiến Lê dịch