THIÊN HẠ [42]

June 27th, 2008

laotzu.gif

LÃO TỬ ĐẠO ĐỨC KINH

CHƯƠNG BỐN MƯƠI HAI

道生一,一生二,二生三,三生萬物。萬物負陰而抱陽,沖氣以為和。人之所惡,唯「孤」、「寡」、「不谷」。而王公以為稱。故,物或損之而益,或益之而損。人之所教,我亦教之:「強梁者不得其死」,吾將以為教父。

PINYIN

dào shēng yī,yī shēng èr,èr shēng sān,sān shēng wàn wù。wàn wù fù yīn ér bào yáng,chōng qì yǐ wèi hé。rén zhī suǒ è,wéi「gū」、「guǎ」、「bù gǔ」。ér wáng gōng yǐ wèi chēng。gù,wù huo sǔn zhī ér yì,huo yì zhī ér sǔn。rén zhī suǒ jiào,wǒ yì jiào zhī:「qiáng liáng zhě bù dé qí sǐ」,wú jiāng yǐ wèi jiào fù。

PHIÊN ÂM

Đạo sinh nhất , nhất sinh nhị , nhị sanh tam , tam sinh vạn vật 。 Vạn vật phụ âm nhi bão dương , trùng khí dĩ vi hòa 。 nhân chi sở ố , duy 「 cô 」、「 quả 」、「 bất cốc 」。 Nhi vương công dĩ vi xưng 。 Cố , vật hoặc tổn chi nhi ích , hoặc ích chi nhi tổn 。 nhân chi sở giáo , ngã diệc giáo chi :「 cường lương giả bất đắc kì tử 」, ngô tương dĩ vi giáo phụ 。

ANH NGỮ

All Things
daotechingThe Way produced the One;
the One produced two;
two produced three;
and three produced all things.

All things have the receptivity of the female
and the activity of the male.
Through union with the life force they blend in harmony.

People hate being orphaned, lonely, and unworthy.
Yet kings and nobles call themselves such.
Often gain can be a loss, and loss can be a gain.
What others teach, I teach also:
“The violent die a violent death.”
I shall make this primary in my teaching.

Translated by Sanderson Beck,
Terebess Asia Online

DỊCH NGHĨA

Đạo sinh ra một, một sinh ra hai, hai sinh ra ba, ba sinh vạn vật. Vạn vật đều cõng âm mà ôm dương, điều hòa bằng khí trùng hư.
Điều mà, mọi người ghét là “côi cút”, “ít đức”, “không tốt”, vậy mà các vương công dùng những tiếng đó để tự xưng. Cho nên vật có khi bớt đi mà lại là thêm lên, có khi thêm lên mà hóa ra bớt đi.
Có một lời mà người xưa dạy, nay tôi cũng dùng để dạy lại, là “cường bạo thì sẽ bất đắc kỳ tử”. Tôi cho lời đó là lời khuyên chủ yếu.

LỜI BÀN

Câu đầu mỗi người hiểu một cách:
– Đạo là “không”, “không” sinh ra “có”, vậy “một” đó là “có”; hoặc đạo là vô cực, vô cực sinh thái cực, “một” đó là thái cực .
– Đạo là tổng nguyên lý, lý sinh khí, vậy một đó là khí .
Hai thì ai cũng hiểu là âm và dương. Còn ba thì là một thứ khí do âm, dương giao nhau mà sinh ra chăng? Hay là cái nguyên lý nó làm cho âm, dương hòa với nhau? Có nhà chỉ dịch là “ba” thôi, không giảng gì cả.
– Vũ Đồng bảo: một, hai, ba trỏ thứ tự. Đạo sinh ra cái thứ nhất là khí dương, khí dương đó sinh ra cái thứ hai là khí âm, khí âm này sinh ra khí thứ ba là trùng hư để điều hòa âm, dương.
– Đoạn thứ hai: có khi bớt đi mà lại là thêm lên, tức như trường hợp các vương công khiêm tốn tự xưng là “côi cút”, “ít đức”, “không tốt” mà lại được tôn trọng thêm.
Đoạn cuối, câu “Cường lương giả bất đắc kỳ tử”, các nhà chú giải bảo là lời khuyên khắc lên lưng người bằng đồng (kim nhân) đời Chu.
Chúng ta nên để ý: cả cuốn Đạo Đức Kinh chỉ có chương này là nói về ÂM DƯƠNG mà thôi.

Nguyễn Hiến Lê dịch và chú giải

Print Friendly, PDF & Email

THIÊN HẠ [41]

June 13th, 2008

laotzu.gif

LÃO TỬ ĐẠO ĐỨC KINH

CHƯƠNG BỐN MƯƠI MỐT

上士聞道,勤而行之﹔中士聞道,若存若亡﹔下士聞道,大笑之。不笑不足以為道。故建言有之:「明道若昧,進道若退,夷道若類,上德若谷,大白若辱,廣德若不足,建德若偷﹔質真若渝,大方無隅,大器晚成,大音希聲﹔大象無形。」道隱無名,夫唯道,善貸且成。

 

PINYIN

shàng shì wén dào,qín ér xíng zhī﹔zhōng shì wén dào,ruo cún ruo wáng﹔xià shì wén dào,dà xiào zhī。bù xiào bù zú yǐ wèi dào。gù jiàn yán yǒu zhī:「míng dào ruo mèi,jìn dào ruo tuì,yí dào ruo lèi,shàng dé ruo gǔ,dà bái ruo rù,guǎng dé ruo bù zú,jiàn dé ruo tōu﹔zhí zhēn ruo yú,dà fāng wú yú,dà qì wǎn chéng,dà yīn xī shēng﹔dà xiàng wú xíng。」dào yǐn wú míng,fū wéi dào,shàn dài qiě chéng。

PHIÊN ÂM

Thượng sĩ văn đạo , cần nhi hành chi ﹔ trung sĩ văn đạo , nhược tồn nhược vong ﹔ hạ sĩ văn đạo , đại tiếu chi 。 bất tiếu bất túc dĩ vi đạo 。 cố kiến ngôn hữu chi :「 minh đạo nhược muội , tiến đạo nhược thối , di đạo nhược loại , thượng đức nhược cốc , đại bạch nhược nhục , quảng đức nhược bất túc , kiến đức nhược thâu ﹔ chất chân nhược du , đại phương vô ngung , đại khí vãn thành , đại âm hi thanh ﹔ đại tượng vô hình 。」 đạo ẩn vô danh , phu duy đạo , thiện thải thả thành 。

ANH NGỮ

What the Way is Like
daotechingWhen the wise hear the Way, they practice it diligently.
When the mediocre hear of the Way, they doubt it.
When the foolish hear of the Way, they laugh out loud.
If it were not laughed at, it would not be the Way.

Therefore it is said,
“The enlightenment of the Way seems like dullness;
progression in the Way seem like regression;
the even path of the Way seems to go up and down.”

Great power appears like a valley.
Great purity appears tarnished.
Great character appears insufficient.
Solid character appears weak.
True integrity appears changeable.
Great space has no corners.
Great ability takes time to mature.
Great music has the subtlest sound.
Great form has no shape.

The Way is hidden and indescribable.
Yet the Way alone is adept
at providing for all and bringing fulfillment.

Translated by Sanderson Beck,
Terebess Asia Online

DỊCH NGHĨA

Bậc thượng sĩ [sáng suốt] nghe đạo [hiểu được] thì gắng sức thi hành; kẻ tầm thường nghe đạo thì nửa tin nửa ngờ; kẻ tối tăm nghe đạo [cho là hoang đường] thì cười rộ. Nếu không cười thì đạo đâu còn là đạo nữa.
Cho nên sách xưa có nói: đạo sáng thì dường như tối tăm, đạo tiến thì dường như thụt lùi, đạo bằng phẳng dễ dàng thì dường như khúc mắc; đức cao thì dường như thấp trũng; cao khiết thì dường như nhục nhã [hoặc thật trong trắng thì dường như nhơ bẩn], đức rộng lớn thì dường như không đủ, đức mạnh mẽ thì dường như biếng nhác, đức chất phác thì dường như không hư [có người dịch là hay thay đổi].
Hình vuông cực lớn thì không có góc [nói về không gian, nó không có góc vì không biết góc nó đâu]; cái khí cụ cực lớn [đạo] thì không có hình trạng cố định; thanh âm cực lớn thì nghe không thấy, hình tượng cực lớn thì trông không thấy, đạo lớn thì ẩn vi, không thể giảng được [không gọi tên được]. Chỉ có đạo là khéo sinh và tác thành vạn vật.

LỜI BÀN

 

Đoạn cuối từ “đại phương vô ngung”, chúng tôi hiểu là nói về đạo. Bốn chữ “đại khí vãn thành”, hầu hết các học giả đều dịch là “cái khí cụ cực lớn thì muộn thành” – do đó mà cổ nhân thường dùng thành ngữ đó để diễn cái ý: người có tài lớn thường thành công muộn.
Nhưng Trần Trụ đọc là: đại khí miễn thành và hiểu là cái khí cụ cực lớn (đạo) thì không (miễn nghĩa là không) có hình trạng cố định (thành); như vậy hợp với “đại phương vô ngung” ở trên, với “đại âm hi thanh”, đại tượng vô hình” ở dưới, mà ý cả đoạn mới nhất quán. Chúng tôi theo Trần Trụ nhưng vẫn chưa tin hẳn là đúng, vì nếu vậy thì “đại khí miễn thành” nghĩa không khác đại tượng vô hình” là bao, ý như trùng. Vì vậy mà chúng tôi phải dịch: “đại âm hi thanh” là thanh âm cực lớn thì không nghe thấy; “đại tượng vô hình” là hình tượng cực lớn thì không trông thấy.

Nguyễn Hiến Lê dịch và chú giải

NGỮ PHÁP

Chữ nhược trong cụm từ “nhược … nhược” thuộc vào thể loại “câu phức lựa chọn” (tuyển trạch phức cú).    Vài vế câu, mỗi vế nêu ra vài tình huống có thể xảy ra, trong đó chọn một tình huống, dịch là “nửa … nửa” hay là “hoặc … hoặc

Print Friendly, PDF & Email

Hoàng Hạc Lâu

June 9th, 2008

Hoa Sơn chân thành cám ơn nhạc sĩ Phạm Duy đã gữi tặng Hoa Sơn trang bài hát Hạc Vàng. Hoa Sơn xin đăng lại tại Đường Thi Viên để các bạn yêu thơ Đường cùng thưởng thức.

hacvang

 


Hoàng Hạc Lâu

Nguyên tác : Thôi Hiệu
Dựa theo bản dịch của Tản Đà tiên sinh


Nhạc Phạm Duy
Tiếng hát: Mộng Thủy


 

 

 

(Dạo Nhạc)Ai cưỡi đi đâu?
Hạc vàng ai cưỡi đi đâu?
Mà đây Hoàng Hạc
Mà đây Hoàng Hạc, riêng lầu còn trơ
Riêng lầu còn trơ…
Hạc vàng đi tự bao giờ,
Tự bao giờ
Tự ngàn xưa, ngàn xửa, ngàn xưa…
Ngàn năm mây trắng,
Mây trắng bây giờ còn bay
Bay mãi không thôi…
Bay mãi không thôi…
(nhạc)Hán Dương sông tạnh, hàng cây
(ca sĩ hát là : cây bàng hàng cây)
Bãi xa Anh Vũ,
Bãi xa Anh Vũ xanh đầy cỏ non
Xanh đầy cỏ non…
Quê hương khuất bóng hoàng hôn,
Khuất bóng hoàng hôn
Trên sông khói sóng cho buồn,
Cho buồn, cho buồn,
Cho buồn, cho buồn lòng ta y ý y ý y a
(nhạc)

Print Friendly, PDF & Email

THIÊN HẠ [40]

May 22nd, 2008

laotzu.gif

LÃO TỬ ĐẠO ĐỨC KINH

CHƯƠNG BỐN MƯƠI

反者道之動﹔弱者道之用。天下萬物生於有,有生於無。

PINYIN

fǎn zhě dào zhī dòng﹔ruo zhě dào zhī yòng。tiān xià wàn wù shēng yú yǒu,yǒu shēng yú wú。

PHIÊN ÂM

Phản giả đạo chi động, nhược giả đạo chi dụng, Thiên địa vạn vật sinh ư hữu, hữu sinh ư vô.

ANH NGỮ

Movement of the Way
daotechingReturning is the movement of the Way.
Gentleness is the method of the Way.
All things in the world come from being,
and being comes from non-being.

Translated by Sanderson Beck, Terebess Asia Online

DỊCH NGHĨA

Luật vận hành của đạo là trở lại lúc đầu [trở lại gốc], diệu dụng của đạo là khiêm nhu.
Vạn vật trong thiên hạ từ “có” mà sinh ra; “có” lại từ “không” mà sinh ra.

Nguyễn Hiến Lê dịch

TỪ NGỮ

Ư 於: chữ “Ư” này thực hiện động tác mà người hay vật “nhận chịu” động tác hành vi, có thể dịch là “từ, do, bởi” trong câu bị động.

Print Friendly, PDF & Email

Viễn phương

May 9th, 2008

Nhạc phim “Lương Sơn BáChúc Anh Đài

Nhạc và lời: Tú Nam (秀男) / Lợi Nam (利南)
Ca Sĩ: Hong Bu Tiao and Erica Li

Butterfly Lovers

怎奈黎明不懂哀伤

Chẩm nại lê minh bất đổng ai thương

Tinh sương  nào thấu được nổi sầu

双人成单

Song nhân thành đơn

Đôi nhân tình giờ hóa thành cô độc

谁能忘记那段时光

Thùy năng vong kí na đoạn thời quang

Ai có thể quên được quãng thời gian ấy?

离别容易再见难

Li biệt dung dị tái kiến nan

Chia tay dể, gặp nhau khó

风,吹不动沧桑

Phong xuy bất động thương tang

Gió thổi không thể xua hết những thăng trầm

雨,轻弹在眼眶

khinh đàn tại nhãn khuông

Giọt mưa nhẹ rơi trên mi mắt

这世界,还有谁温暖

Giá thế giới hoàn hữu thùy ôn noãn

Thế giới còn ai được ấm nồng?

我在远方,盼到心慌

Ngã tại viễn phương phán đáo tâm hoảng

Tại phương xa, lòng ta bất ổn

山海苍茫,触景情伤

Sơn hải thương mang xúc cảnh tình thương

Sông núi mênh mang, đối cảnh vương sầu

我在远方,相思更漏短

Ngã tại viễn phương tương tư canh lậu đoản

Tại phương xa, giọt lậu tương tư

泪湿白衣裳

Lệ thấp bạch y thường

Bạch y đẩm lệ

我在远方,花落心残

Ngã tại viễn phương hoa lạc tâm tàn

Tại phương xa, hoa rơi tim vỡ

生亦何欢,死也难安

Sanh diệc hà hoan tử dã nan an

Sống không vui, thác không an

我在远方,伤心倚栏杆

Ngã tại viễn phương thương tâm ỷ lan can

Tại phương xa, sầu bên hiên vắng

等到人断肠

Đẳng đáo nhân đoạn trường

Đợi chờ ai nổi đau đoạn trường

你在远方

Nhĩ tại viễn phương

Người tại phương xa

我在远方,想起过往

Ngã tại viễn phương tưởng khởi quá vãng

Ta miên viễn thương về quá khứ

心薄裘寒,泪眼凝霜

Tâm bạc cừu hàn lệ nhãn ngưng sương

Tim côi áo rét, mắt lệ băng sương

我在远方,最是情难忘

Ngã tại viễn phương tối thị tình nan vong

Tại phương xa, không quên được mối tình

忍不住惆怅

Nhẫn bất trụ trù trướng

Ưu phiền khó mang

我在远方,惜君如常

Ngã tại viễn phương tích quân như thường

Tại phương xa, vẫn lo cho nàng

天上人间,蝶舞成双

Thiên thượng nhân gian điệp vũ thành song

Trời cao đất thấp, bướm lượn thành đôi

我在远方,魂与梦为伴

Ngã tại viễn phương hồn dữ mộng vi bạn

Tại phương  xa, mộng hồn vương vấn

千古共向晚

Thiên cổ cộng hướng vãn

Ngàn đời có nhau

你在远方

Nhĩ tại viễn phương

Hoa Sơn dịch

Print Friendly, PDF & Email

THIÊN HẠ [39]

April 23rd, 2008

laotzu.gif

LÃO TỬ ĐẠO ĐỨC KINH

CHƯƠNG BA MƯƠI CHÍN

昔之得一者: 天得一以清, 地得一以寧, 神得一以靈, 谷得一以盈, 萬物得一以生, 侯王得一以為天下貞, 其致之。 天無以清將恐裂, 地無以寧將恐廢, 神無以靈將恐歇, 谷無以盈將恐竭, 萬物無以生將恐滅, 侯王無以正將恐蹶,故貴以賤為本, 高以下為基, 是以侯王自稱孤, 寡, 不穀, 此非以賤為本邪, 非乎, 故致譽無譽, 不欲琭琭如玉, 珞珞如石.

PINYIN

xí zhī dé yī zhě: tiān dé yī yǐ qīng, dì dé yī yǐ zhù, shén dé yī yǐ líng, gǔ dé yī yǐ yíng, wànwù dé yī yǐ shēng, hóu wáng dé yī yǐwèi tiānxià zhēn, qí zhì zhī。 tiān wú yǐ qīng jiāng kǒng liè, dì wú yǐ zhù jiāng kǒng fèi, shén wú yǐ líng jiāng kǒng xiē, gǔ wú yǐ yíng jiāng kǒng jié, wànwù wú yǐ shēng jiāng kǒng miè, hóu wáng wú yǐ zhèng jiāng kǒng jué,gù guì yǐ jiàn wèi běn, gāo yǐ xià wèi jī, shì yǐ hóu wáng zì chēng gū, guǎ, bù gǔ, cǐ fēi yǐ jiàn wèi běn xié, fēi hū, gù zhì yù wú yù, bù yù lù lù rú yù, luo luo rú shí.

PHIÊN ÂM

Tích chi đắc nhất giả : thiên đắc nhất dĩ thanh , địa đắc nhất dĩ ninh , thần đắc nhất dĩ linh , cốc đắc nhất dĩ doanh , vạn vật đắc nhất dĩ sinh , hầu vương đắc nhất dĩ vi thiên hạ trinh , kì trí chi 。Vị thiên vô dĩ thanh tương khủng liệt , địa vô dĩ ninh tương khủng phế , thần vô dĩ linh tương khủng hiết , cốc vô dĩ doanh tương khủng kiệt , vạn vật vô dĩ sinh tương khủng diệt ,  hầu vương vô dĩ chánh tương khủng quyết 。Cố quý dĩ tiện vi bản , cao dĩ hạ vi cơ , thị dĩ hầu vương tự xưng (vị) cô , quả , bất cốc 。 Thử phi dĩ tiện vi bản dả , phi hồ? cố trí dự vô dự , bất dục lục lục như ngọc , lạc lạc như thạch .

ANH NGỮ

Oneness
daotechingThe ancients attained oneness.
Heaven attained oneness and became clear.
Earth attained oneness and became stable.
Spirits attained oneness and became divine.
The valleys attained oneness and became fertile.
Creatures attained oneness and lived and grew.
Kings and nobles attained oneness and became leaders.
What made them so is oneness.

Without clarity, heaven would crack.
Without stability, the earth would quake.
Without divinity, spirits would dissipate.
Without fertility, the valleys would be barren.
Without life and growth, creatures would die off.
Without leadership, kings and nobles would fall.

Therefore humility is the basis for nobility,
and the low is the basis for the high.
Thus kings and nobles call themselves
orphans, lonely, and unworthy.
Do they not depend upon the common people for support?
Dismantle the parts of a chariot, and there is no chariot.
Rather than tinkle like jade, rumble like rocks.

Translated by Sanderson Beck, Terebess Asia Online

DỊCH NGHĨA

Đây là những vật xưa kia được đạo: trời được đạo mà trong, đất được đạo mà yên, thần được đạo mà linh, khe ngòi được đạo mà đầy, vạn vật được đạo mà sinh, vua chúa được đạo mà làm chuẩn tắc cho thiên hạ. Những cái đó đều nhờ đạo mà được vậy.
Nếu trời không trong thì sẽ vỡ, đất không yên thì sẽ lở, thần không linh sẽ tan mất, khe ngòi không đầy thì sẽ cạn, vạn vật không sinh thì sẽ diệt, vua chúa không cao quý thì sẽ mất ngôi
Sang lấy hèn làm gốc, cao lấy thấp làm nền. Cho nên vua chúa mới tự xưng là “côi cút” (cô), “ít đức” (quả), “không tốt” (bất cốc) [đều là những lời khiêm tốn]. Như vậy, chẳng phải là lấy hèn làm gốc đấy ư? Không phải vậy chăng? Cho nên không được khen tức là được lời khen cao quý nhất.
Không muốn được quý như ngọc, bị khi như sỏi.

LỜI BÀN

Chữ nhất “một” trong câu đầu cũng là chữ nhất trong: “thánh nhân bão nhất”, , trỏ đạo.
Ba chữ “kỳ trí chi” ở cuối đoạn đầu, có người ngỡ là lời chú thích của người sau.
Hai chữ “bất cốc” trong đoạn cuối, có người dịch là “không đáng ăn”. Từ Hải không có nghĩa đó.
Câu cuối, hai chữ “lục lục”, và 2 chữ “lạc lạc” có người hiểu là đẹp đẽ, hoặc ít; và xấu xí hoặc nhiều. Đại khái cũng là cái nghĩa đáng quý, đáng khinh.
Câu đó có người dịch là: Không muốn được quý như ngọc mà muốn bị khinh như sỏi, lấy lẽ rằng như vậy hợp với ý: “sang lấy hèn làm gốc” ở trên. Dịch như chúng tôi thì có nghĩa là không muốn được người ta khen mà cũng không bị người ta chê.

Nguyễn Hiến Lê dịch và chú giải

TỪ NGỮ

tự xưng 自称【zìchēng】 call oneself; claim to be; profess.

 

 

Print Friendly, PDF & Email

« Prev - Next »