TIÊU DAO DU [4]

January 1st, 2008

CHƯƠNG MỘT

THẢNH THƠI TỰ TẠI

【逍遙遊第一】  

惠子謂莊子曰:「魏王貽我大瓠之種,我樹之成而實五石。以盛水漿,其堅不能自舉也。剖之以為瓢,則瓠落無所容。非不呺然大也,吾為其無用而掊之。」莊子曰:「夫子固拙於用大矣。宋人有善為不龜手之藥者,世世以洴澼絖為事。客聞之,請買其方百金。聚族而謀曰:『我世世為洴澼絖,不過數金;今一朝而鬻技百金,請與之。』客得之,以說吳王。越有難,吳王使之將。冬,與越人水戰,大敗越人,裂地而封之。能不龜手,一也;或以封,或不免於洴澼絖,則所用之異也。今子有五石之瓠,何不慮以為大樽而浮乎江湖,而憂其瓠落無所容?則夫子猶有蓬之心也夫!」。

PHIÊN ÂM

Huệ tử vị trang tử viết :「Ngụy vương di ngã dĩ đại hồ chi chủng ,ngã thụ chi thành nhi thật ngũ thạch . Dĩ thạnh thuỷ tương ,kì kiên bất năng tự cử dã . Phẫu chi dĩ vi biều ,tắc hồ lạc vô sở dung . Phi bất hiêu nhiên đại dã ,ngô vi kì vô dụng nhi bẫu chi .」
Trang tử viết :「phu tử cố chuyết ư dụng đại hĩ ,Tống nhân hữu thiện vi bất quy thủ chi dược giả ,thế thế dĩ bình phích khoáng vi sự . Khách văn chi ,thỉnh mãi kì phương bách kim . Tụ tộc nhi mưu viết :『ngã thế thế vi bình phích khoáng ,bất quá sổ kim ;kim nhất triêu nhi chúc kĩ bách kim ,thỉnh dữ chi .』Khách đắc chi ,dĩ thuyết Ngô vương . Việt hữu nạn ,Ngô vương sử chi tướng ,đông, dữ Việt nhân thuỷ chiến ,đại bại Việt nhân ,liệt địa nhi phong chi . Năng bất quy thủ ,nhất dã ;hoặc dĩ phong ,hoặc bất miễn ư bình phích khoáng ,tắc sở dụng chi dị dã . Kim tử hữu ngũ thạch chi hồ ,hà bất lự dĩ vi đại tôn nhi phù hồ giang hồ ,nhi ưu kì hồ lạc vô sở dung. Kim tử hữu ngũ thạch chi hồ, hà bất lự dĩ vi đại tôn nhi phù hồ lạc vô sở dung? tắc phu tử do hữu bồng chi tâm dã phu !」

DỊCH NGHĨA

Huệ tử bảo Trang tử:
– Vua Ngụy cho tôi một hột giống bầu lớn, tôi đem trồng được những trái chứa được năm thạch (1). Dùng cả một trái để chứa nước thì nó không đủ cứng để chịu được, khiêng đi sẽ bể; nếu xẻ nó thành nhiều phần thì lại nông quá, không chứa được bao nhiêu. Thành thử tuy nó lớn mà vô dụng, cho nên tôi đã đập bỏ.
Trang tử bảo:
– Vậy là ông vụng sử dụng những vật lớn rồi. Một người nước Tống chế được một thứ thuốc bôi ngón tay cho khỏi nứt nẻ. Gia đình người đó đời đời làm công việc đập lụa. Một người lạ hay tin, lại trả một trăm đồng tiền vàng để mua phương thuốc. Người đó họp cả họ lại, bảo: “Chúng ta đời đời đập lụa, chỉ kiếm được vài đồng tiền vàng. Bây giờ chỉ trong một buổi có thể thu được một trăm đồng. Nên bán cho họ đi”. Người lạ kia được phương thuốc rồi, lại thuyết vua Ngô. Lúc đó nước Việt đang gây chiến với Ngô, vua Ngô bèn phong người đó làm tướng. Mùa đông, hai bên thủy chiến với nhau, Việt đại bại (2) phải cắt đứt cho Ngô, vua Ngô đem đất đó phong cho ông ta.
Cùng dùng một thứ thuốc mà người thì được phong đất, kẻ vẫn phải đập lụa, chỉ vì cách dùng khác nhau. Nay ông có trái bầu chứa được năm thạch, sao không nghĩ cách dùng nó làm một trái nổi để qua sông, hở? Phàn nàn rằng xẻ ra thì nó nông quá, không chứa gì được, chính là vì lòng của ông không thông đạt (3) đấy

Nguyễn Hiến Lê dịch

CHÚ THÍCH

(1) Một thạch bằng một trăm thưng, khoảng mười đấu.
(2) Vì thủy quân Việt không có thuốc đó, tay nứt nẻ cả, không chiến đấu được.
(3) Nguyên văn hữu bồng chi tâm. Liou Kia Hway dịch là esprit léger, nhẹ dạ, không biết suy tính.

Xem {{post id=”tieu-dao-du-1″ text=”TIÊU DAO DU [1]”}} | {{post id=”tieu-dao-du-2″ text=”TIÊU DAO DU [2]”}} | {{post id=”tieu-dao-du-3″ text=”TIÊU DAO DU [3]”}}

Print Friendly, PDF & Email