Archive for March, 2008



THIÊN THƯỢNG [36]

March 29th, 2008

laotzu.gif

LÃO TỬ ĐẠO ĐỨC KINH

CHƯƠNG BA MƯƠI SÁU

將欲歙之,必故張之﹔將欲弱之,必故強之﹔將欲廢之,必故興之﹔將欲取之,必故與之。是謂微明。柔弱勝剛強。魚不可脫于淵,國之利器不可以示人。

PINYIN

jiāng yù xì zhī,bì gù zhāng zhī﹔jiāng yù ruo zhī,bì gù qiáng zhī﹔jiāng yù fèi zhī,bì gù xīng zhī﹔jiāng yù qū zhī,bì gù yǔ zhī。shì wèi wēimíng。róuruo shèng gāngqiáng。yú bùkě tuō yú yuān,guó zhī lìqì bù kě yǐ shì rén。

PHIÊN ÂM

Tương dục hấp chi , tất cố trương chi ﹔ tương dục nhược chi , tất cố cường chi ﹔ tương dục phế chi , tất cố cử chi ﹔ tương dục thủ chi , tất cố dữ chi 。 thị vị vi minh 。 nhu nhược thắng cương cường 。 ngư bất khả thoát ư uyên , quốc chi lợi khí bất khả dĩ thị nhân 。

ANH NGỮ

The Mystic Light
daotechingIn order to contract, it is necessary first to expand.
In order to weaken, it is necessary first to strengthen.
In order to reduce, it is necessary first to build up.
In order to receive, it is necessary first to give.
This is called the mystic Light.
The soft and gentle overcome the hard and strong.
As fish stay in the deep water,
so sharp weapons of the state should not be displayed.

Translated by Sanderson Beck, Terebess Asia Online

DỊCH NGHĨA

Muốn cho vật gì thu rút lại thì tất hãy nở rộng nó ra đã. Muốn cho ai yếu đi thì tất hãy làm cho họ mạnh lên đã. Muốn phế bỏ ai thì tất hãy đề cử họ lên đã. Muốn lấy vật gì thì tất hãy cho đã. [Hiểu] như vậy là sâu kín mà sáng suốt. Vì nhu nhược thắng được cương cường.
Cá không nên rời khỏi vực. Lợi khí của nước không nên khoe cho dân thấy.

LỜI BÀN

 

Đoạn trên dễ hiểu. Luật tạo hóa là “vật cực tắc phản”; hễ mạnh rồi thì sẽ yếu, yếu rồi thì sẽ mạnh; thịnh rồi tới suy, suy rồi sẽ thịnh. Mà nhu nhược thắng cương cường là chủ trương của Lão tử.
Có người cho như vậy là Lão tử khuyên người cầm quyền dùng âm mưu, trá thuật như các chính trị gia thời Chiến Quốc: chẳng hạn như Tấn Hiến Công muốn đánh nước Ngu, mới đầu đem tặng vua Ngu ngọc bích và ngựa; Hàn Khang tử đem đất dâng Trí Bá để Trí Bá hóa kiêu, đòi đất của Ngụy; các nước khác thấy Trí Bá quá tham, liên kết nhau diệt Trí Bá…
Chúng tôi nghĩ Lão tử ghét xảo trá, theo vô vi, đâu lại khuyên người ta dùng âm mưu; ông chỉ muốn phá thuật của bọn âm mưu và dặn chúng nên cẩn thận coi chừng đấy thôi.
Nhưng đoạn sau thì có phần khó hiểu, chúng tôi không thấy liên lạc với đoạn trên ra sao. Mà “lợi khí” là cái gì? Có người bảo là khí giới sắc bén; có người là dịch là “tài lợi”, là chủ quyền của quốc gia; có người lại giảng: “thánh nhân là đồ dùng ích nước lợi dân” nên ẩn náu như cá ở trong vực; như vậy không liên lạc gì với đoạn trên cả. Sau cùng có người cho “quyền mưu” là lợi khí của nhà cầm quyền, không nên để cho người ta thấy; ý này trái với chủ trương của Lão.
Hay là đoạn cuối đó, nên tách ra, đưa vào một chương khác chăng? mà hiểu như sau: Cá ra khỏi vực thì chết, những tài lợi trong nước không nên khoe khoang, cứ sống trong bóng tối thì mới an thân được?

Nguyễn Hiến Lê dịch và chú giải

TỪ NGỮ

THIÊN THƯỢNG [35]

March 29th, 2008

laotzu.gif

LÃO TỬ ĐẠO ĐỨC KINH

CHƯƠNG BA MƯƠI LĂM

執大象,天下往。往而不害,安平泰。樂與餌,過客止。道之出口,淡乎其無味,視之不足見,聽之不足聞,用之不足既。

PINYIN

zhí dà xiàng,tiān xià wǎng。wǎng ér bù hài,ān píng tài。yuè yǔ ěr,guo kè zhǐ。dào zhī chū kǒu,dàn hū qí wú wèi,shì zhī bù zú jiàn,tīng zhī bù zú wén,yòng zhī bù zú jì。

PHIÊN ÂM

Chấp đại tượng , thiên hạ vãng 。 vãng nhi bất hại , an bình thái 。 Nhạc dữ nhị , quá khách chỉ 。 Đạo chi xuất khẩu , đạm hồ kì vô vị , thị chi bất túc kiến , thính chi bất túc văn , dụng chi bất túc kí 。

ANH NGỮ

The Inexhaustible Way
daotechingHold to the great form, and all the world follows,
following without meeting harm,
in health, peace, and happiness.
Music and delicacies to eat induce travelers to stay.
But the Way is mild to the taste.
Looked at, it is invisible.
Listened to, it is inaudible.
Applied, it is inexhaustible.

Translated by Sanderson Beck, Terebess Asia Online

DỊCH NGHĨA

[Bậc vua chúa] giữ đạo lớn thì thiên hạ tới qui phục; qui phục mà không hại, được an lạc thái bình.
Âm nhạc với mỹ vị làm cho khách qua đường ngừng lại; còn đạo mà nói ra thì nó nhạt nhẽo, vô vị; nhìn kỹ nó không thấy, lắng nghe cũng không thấy, nhưng dùng nó thì không bao giờ hết.

LỜI BÀN

 

Câu đầu: “đại tượng”, chữ “tượng” đó như chữ “tượng” trong “kỳ trung hữu tượng”: ở trong [đạo] có hình tượng. Có nhà dịch là: Ai nắm được cái hình tượng lớn [cái trực giác về đạo] thì có thể đi khắp thiên hạ mà không nguy, vì ở đâu cũng thấy cảnh an lạc, thái bình.
Câu thứ ba: “đạo chi xuất khẩu”, có người dịch là “đạo hiển hiện ra”.
Đại ý chương này là đạo không hấp dẫn người ta như âm nhạc, mỹ vị, thể của nó nhạt nhẽo, vô thanh vô hình, nhưng dụng của nó vô cùng.

Nguyễn Hiến Lê dịch và chú giải

TỪ NGỮ

THIÊN THƯỢNG [34]

March 29th, 2008

laotzu.gif

LÃO TỬ ĐẠO ĐỨC KINH

CHƯƠNG BA MƯƠI BỐN

大道泛兮,其可左右。萬物恃之而生而不辭,功成而不名有。衣養萬物而不為主,常無慾,可名于小﹔萬物歸焉而不為主,可名為大。以其終不自為大,故能成其大。

PINYIN

dàdào fàn xī,qí kě zuǒ yòu。mo wù shì zhī ér shēng ér bù cí,gōng chéng ér bù míng yǒu。yī yǎng mo wù ér bù wèi zhǔ,cháng wú yù,kě míng yú xiǎo;mo wù guī yān ér bù wèi zhǔ,kě míng wèi dà。yǐ qí zhōng bù zì wèi dà,gù néng chéng qí dà。

PHIÊN ÂM

Đại đạo phiếm hề , kì khả tả hữu 。 vạn vật thị chi nhi sinh nhi bất từ , công thành nhi bất danh hữu 。 Y dưỡng vạn vật nhi bất vi chủ ,thường vô dục, khả danh ư tiểu ﹔ vạn vật quy yên nhi bất vi chủ , khả danh vi đại 。 dĩ kì chung bất tự vi đại , cố năng thành kì đại 。

ANH NGỮ

The Great Way
daotechingThe great Way flows everywhere, both left and right.
All things derive their life from it,
and it does not turn away from them.
It accomplishes its work, but does not take possession.
It provides for and nourishes everything,
but does not control them.
Always without desires, it may be considered small.
The destination of all things, yet claiming nothing,
it may be considered great.
Because it never claims greatness,
its greatness is achieved.

Translated by Sanderson Beck, Terebess Asia Online

DỊCH NGHĨA

Đạo lớn lan tràn khắp có thể qua bên trái, qua bên phải. Vạn vật nhờ nó mà sinh trưởng mà nó không can thiệp vào, công thành rồi mà không nhận là của mình; nó nuôi dưỡng vạn vật mà không làm chủ vạn vật. Nó vĩnh viễn là “không”, vô vi, cho nên có thể bảo nó là ẩn vi, [vô hình]; muôn vật quy về nó mà nó không làm chủ, cho nên có thể bảo nó là lớn. Vì cho tới cùng, nó không tự nhận nó là lớn cho nên mới hoàn thành được cái vĩ đại của nó.

LỜI BÀN

 

Câu nhì: “Vạn vật thị chi sinh nhi bất từ”, y như câu “vạn vật tác yên nhi bất từ” ở . Chữ “từ” đó có người dịch là “từ chối”.
Câu thứ ba: “Khả danh ư tiểu”, chữ “tiểu 小”, nghĩa cũng như chữ “tiểu” trong (tuy tiểu, thiên hạ mạc năng thần dã) ở . Đây nói về cái thể của đạo rất ẩn vi; còn chữ “đại” ở dưới, nói về cái dụng của đạo rất lớn.
Chương này chỉ diễn lại những ý đã nói rồi, không thêm ý gì mới.

Nguyễn Hiến Lê dịch và chú giải

TỪ NGỮ

大道 【dàdào】 n. Đại Đạo, the Great Dao; the Great Way

左右 【zuǒyòu】tả hữu, trái phải, left and right

万物[萬-] 【wànwù】 all living things; universe, vũ trụ vạn vật muôn loài.

THIÊN THƯỢNG [33]

March 23rd, 2008

laotzu.gif

LÃO TỬ ĐẠO ĐỨC KINH

CHƯƠNG BA MƯƠI BA

知人者智,自知者明﹔勝人者有力,自勝者強。知足者富。強行者有志。不失其所者久。死而不亡者壽。

PINYIN

zhīrén zhě zhì,zìzhī zhě míng﹔shèng rén zhě yǒu lì,zì shèng zhě qiáng。zhīzú zhě fù。qiángxíng zhě yǒuzhì。bùshī qí suǒ zhě jiǔ。sǐ ér bù wáng zhě shòu。

PHIÊN ÂM

Tri nhân giả trí , tự tri giả minh ﹔ thắng nhân giả hữu lực , tự thắng giả cường 。 Tri túc giả phú 。 cường hành giả hữu chí 。 Bất thất kì sở giả cửu 。 Tử nhi bất vong giả thọ 。

ANH NGỮ

Inner Power
daotechingThose who know others are wise.
Those who know themselves are enlightened.
Those who overcome others require force.
Those who overcome themselves need strength.
Those who are content are wealthy.
Those who persevere have will power.
Those who do not lose their center endure.
Those who die but maintain their power live eternally.

Translated by Sanderson Beck, Terebess Asia Online

DỊCH NGHĨA

Kẻ biết người là người khôn, kẻ tự biết mình là người sáng suốt. Thắng được người là có sức mạnh, thắng được mình là kiên cường. Kẻ tri túc (biết thế nào là đủ) là người giàu; kẻ mạnh mẽ [hoặc gắng sức] làm là người có chí. Không rời nơi chốn của mình [tức đạo] thì được lâu dài; chết mà không mất [đạo] là trường thọ..

LỜI BÀN

 

Câu cuối: không mất đạo có nghĩa là mình hòa đồng với đạo thì cùng với đạo trường tồn. Các đạo gia đời sau hiểu lầm câu đó nên tìm thuốc trường sinh và thực hành lối tu tiên.

Nguyễn Hiến Lê dịch và chú giải

TỪ NGỮ

  • 知人 tri nhân [zhīrén] biết người [thuộc verb objiect – động tân ly hợp từ] 〈văn ngôn〉 assess people

  • 自知 tự tri [zìzhī] v. tự biết chính mình

  • 知足 tri túc [zhīzú] biết đủ [thuộc verb objiect – động tân ly hợp từ]

  • 强行 cường hành [qiángxíng] v. force, kẻ có lực lượng, có sức mạnh

  • 有志 yǒuzhì v.o. có khát vọng, có thiện chí, be ambitious; have aspirations

  • 不失 bất thất [bùshī] adv. hẳn là thế, tất nhiên, dĩ nhiên, chắc, nhất định, certainly

Mãi lý

March 23rd, 2008

【買履】

韓非子

鄭人有欲買履者。先自度其足而置之其坐。至於市而忘操之。已得履,謂曰:『吾忘持度』。返歸取之。及返市罷,遂不得履。
人曰:『何不試之以足?』。曰:『寧信度,無自信也』。

PHIÊN ÂM

Mãi lý

Trịnh nhân hữu dục mãi lý giả 。 Tiên tự đạc kì túc nhi trí chi kì tọa 。 Chí ư thị nhi vong thao chi 。 Dĩ đắc lí , vị viết :『 Ngô vong trì độ 』。 Phản quy thủ chi 。 Cập phản thị bãi , toại bất đắc lí 。 Nhân viết :『 hà bất thí chi dĩ túc ?』。 viết :『 Ninh tín độ , vô tự tín dã 』。

【Hàn Phi Tử】

Tác giả – Tác phẩm

Bài nầy trích trong thiên “Ngoại trữ thuyết tả thượng” sách Hàn Phi Tử, cũng là một ngụ ngôn phê phán tính câu nệ không biết biến thông của con người.

NGỮ PHÁP

Cập [jí]: đến khi (giới từ), and
Toại [suì]: cuối cùng, bèn (phó từ), then; thereupon –> từ trong văn ngôn 文言
Ninh 寧 [nìng]: thà (phó từ – biểu thị sự lựa chọn) prefer, rather, would rather, could be there –> từ trong văn ngôn 文言

TỪ NGỮ

Thị [shì]: chợ, market. Chữ này rất dể bị nhầm với chữ phất 巿
Trịnh [zhèng]: nước Trịnh (thời Chiến Quốc), surname
[lǚ]: giày, shoes
Đạc 度 [dù][duó]: đo (chữ này còn đọc là “độ” khi dùng như danh từ với nghĩa là “đồ đo, số đo”
Thao [cāo]: cầm, nắm, giữ, grasp; hold
Bãi [bà]: nghỉ, bãi, STOP

DỊCH NGHĨA

Mua giày

mailyCó người nước Trịnh muốn mua giày. Trước tiên tự đo lấy chân mình rồi đặt ở chỗ ngồi. Đến chợ quên cầm theo. Khi đã tìm được giày rồi, anh ta nói: “Tôi quên cầm theo ni giày”. Bèn trở về lấy ni giày. Đến khi trở lại thì chợ đã nghỉ bán, cuối cùng vẫn không mua được giày.
Có người nói: “Sao không thử giày bằng chân?”. Anh ta đáp: “Thà tin vào ni giày, chứ không tin vào (chân) mình vậy”.

 

Trần Văn Chánh dịch

Giang hồ tiếu

March 22nd, 2008

【江湖笑】

 Download Giang Hồ Tiếu

by Chu Hoa Kiến 周华建

thần điêu đại hiệp 2006

江湖笑 恩怨了 人过招 笑藏刀
Giang hồ tiếu ân oán liễu; nhân quá chiêu tiếu tàng đao
Giang hồ tiếu, ân oán tận;
Người xuất chiêu; tiếng cười ẩn gươm đao

红尘笑 笑寂寥 心太高 到不了
Hồng trần tiếu tiếu tịch liêu; tâm thái cao đáo bất liễu
Trần gian ngạo nghễ, cười cô tịch;
Tâm cao ngời, làm sao vói tới!

明月照 路迢迢 人会老 心不老
Minh nguyệt chiếu lộ điều điều; nhân hội lão tâm bất lão
Trăng sáng sáng
Đường xa xa
Người có thể già, tâm không thể lão!

爱不到 放不掉 忘不了 你的好
Ái bất đáo phóng bất điệu; vong bất liễu nhĩ đích hảo
Yêu không được, bỏ không đành
Nét diễm kiều thật khó quên!

看似花非花雾非雾
Khả thị hoa phi hoa vũ phi vũ
Dường như…
hoa không phải hoa, sương không phải sương

滔滔江水留不住
Thao thao giang thủy lưu bất trụ
Sóng nước mênh mang cuộn chảy… không ngừng

一身豪情壮志铁傲骨
Nhất thân hào tình tráng chí thiết ngạo cốt
Một thân hào tình, hùng tâm tráng chí

原来英雄是孤独
Nguyên lai anh hùng thị cô độc
Tự cổ anh hùng thường cô độc

江湖笑 爱逍遥 琴和箫 酒来倒
Giang hồ tiếu ái tiêu diêu ; cầm hòa tiêu tửu lai đáo
Giang hồ tiếu, tình tự tại;
Sáo đàn (hòa ca), rót chén rượu đầy

仰天笑 全忘了 潇洒如风 轻飘飘
Ngưỡng thiên tiếu toàn vong liễu ; tiêu sái như phong khinh phiêu phiêu
Ngước nhìn trời, cười quên thế sự;
thênh thang như gió, nhẹ nhàng như bay

Hoa Sơn dịch

Next »