tieuvuvi
08-08-2006, 03:29 PM
http://i39.photobucket.com/albums/e158/tuyettien/danh-ansijk.jpg
Huế, thi ca và tôi
Huế - vùng đất mộng mơ, đă lắng sâu trong tiềm thức của tôi với t́nh cảm thân thương, đằm thắm. Hầu hết mỗi người trong chúng ta đều được một lần nghe nói đến sông Hương, núi Ngự, thôn Vỹ Dạ, chùa Thiên mụ, cầu Tràng tiền…qua những khúc t́nh ca đă viết về cố đô thân yêu này…
Ai ra xứ Huế th́ ra
Ai về là về núi Ngự
Ai về là về sông Hương
Nước sông Hương c̣n vương chưa cạn
Chim núi Ngự t́m bạn bay về
Người t́nh quê ơi người t́nh quê thương nhớ lắm chi
…( Ai ra xứ Huế- Duy Khánh)
Huế buồn, Huế đẹp, Huế thơ...sao lại để cho tôi trăm ngàn lưu luyến, vấn vương! Mỗi lần nghe nhắc về Huế, là mỗi lần nhớ đến Huế, là nhớ về một vùng kư ức xa xôi, nhớ đến năo ḷng…
Những đêm dài nhức nhối trên sông Hương
Thả tương tư bay bổng khắp Nội thành
Như sợi khói bay tṛn quanh núi Ngự
( Khói tương tư - Đỗ Hữu Tài)
Huế đến với tôi lần đầu tiên khi tôi bước vào lứa tuổi ô mai đầy mộng mơ, trong mùa hè đỏ lửa 1972. Năm đó Đông Hà rồi cổ thành Quảng Trị thất thủ. Máu loang như màu phượng đỏ trên Đại Lộ Kinh Hoàng, trên con đường số1 từ Mỹ Chánh ra Quảng trị với sự tàn sát dă man của đoàn người tản cư chen chúc. « Một người lính dù, nước mắt chan ḥa, đứng lặng giữa hàng trăm, hàng ngàn xác chết, bên cạnh nững chiếc xe đạp, xe gắn náy nằm ngổn ngang, chỏng gọng…Những chiếc xe jeep, xe hồng thập tự, vết đạn xuyên lỗ chỗ. Ngọn gió Lào nóng rát mặt đẩy đưa cánh cửa xe cho thấy những xác người nằm trên băng ca…Có bộ xương em bé nằm trên bộ xương người mẹ dưới bụi gai. Có xác khô đét như người tiền sử…có xác nằm sấp, có xác nằm co…Tất cả im lặng .Không có tiếng nguời, không có tiếng chim… » (Trích đoạn « Những oan hồn trên Đại lộ Kinh Hoàng »- Trần Đức Tường). Sau lần chứng kiến đau thương đó, Ba tôi được lệnh dời tiểu đoàn quân y về đóng quân ở cây số thứ 17 Hiệp Khánh- Phú Bài- Huế.
Và mảnh đất thần kinh này bỗng dưng đă trở nên quen thuộc và thân thương với tôi… Ba tôi cũng bị "chinh phục" bởi Huế. Người thường tâm sự rằng:" Tuy rằng quê quán ở Kinh Bắc, nơi quê hương quan họ; tuy rằng sinh sống ở Sài g̣n, nhưng bây giờ có ai hỏi tôi, nơi nào ở Việt Nam tôi nhớ nhất th́ tôi sẽ trả lời là "Huế". Nhiều người hỏi tôi, có mối t́nh nào ở miền Sông Hương, Núi Ngự. không ? Thực t́nh th́ không phải như vậy. Có lẽ là suốt 10 năm đi lính Nhảy Dù, tôi đă đổ ra rất nhiều mồ hôi và đôi khi cả máu ḿnh cho vùng đất thơ mộng nhưng cũng nhiều đau thương nghèo khó này..." Tôi cũng thế. Tôi sinh ra và lớn lên ở Sàig̣n phồn hoa đô thị nhưng lại yêu thích cố đô cổ kính này. Tuy tôi biết Huế dưới khói lửa chiến tranh tàn khốc nhưng ở đây, từ những đường mái ngói cong cong hoang tàn đổ nát của thành nội, từ những tường đá rêu phong của đền đài, chùa chiền lăng tẩm đến ḍng Hương giang nước xanh biếc lững lờ trôi, và núi Ngự b́nh ch́m trong sương khói, mơ màng với gió trăng; tất cả đều mang một nét đẹp đắm say như một bức tranh họa đồ diễm tuyệt của thiên nhiên
Đường vô xứ Huế quanh quanh
Non xanh nước biếc như tranh họa đồ…
( Ca dao)
V́ thế mà tôi đă quyến luyến Huế, quyến luyến một vùng đất của dáng Huế thơ, một bầu trời của chất Huế nhạc và một thế giới của tâm Huế tịnh yên nhưng quật cường bất khuất…
Đi mô cũng nhớ quê ḿnh
Nhớ Hương giang nước biếc, nhớ Ngự b́nh trăng trong
Những tháng ngày ở Huế, có lẽ do bản tính tôi đa sầu đa cảm từ hồi bé thơ cho nên ḍng sông Hương có một sức quyến rũ đối với tôi một cách lạ thường.
Nước đầu cầu khúc sâu khúc cạn
Chéo qua Ngọc Trăn đến vạn Kim Long
Giữa sông Hương gợn sóng khuynh thành
Đêm khuya một chiếc thuyền t́nh ngă nghiêng
(Ưng B́nh Thúc Giạ Thị)
Tôi thường thích ngồi trên những bậc thang rêu phong của chùa Thiên Mụ để ngắm nh́n sóng nước Hương Giang dưới cảnh chiều tà dần buông…Thiệt đẹp lắm ! Nh́n mặt nước óng ả những giọt nắng cuối cùng, tôi để tâm hồn ḿnh lâng lâng vào trong một thế giới mơ huyền của mùa trăng. Rồi dưới ánh nguyệt tĩnh mịch mơ màng đó, thoang thoảng trong gió âm vang những câu ḥ mái nh́ Huế trầm lặng u hoài. Soi bóng ḍng Hương những chiếc đ̣ chuyên chở những cung điệu Nam Ai, Nam B́nh năo nề ai oán nặng t́nh yêu thương non nước.
Chiều chiều, trước bến Vân Lâu
Ai ngồi, ai câu, ai sầu ai thảm
Ai thương, ai cảm, ai nhớ, ai trông
Thuyền ai thấp thoáng bên sông
Đưa câu mái đẩy chạnh ḷng nước non…
(Ưng B́nh Thúc Giạ Thị)
Tôi đă không biết có tự bao giờ nhưng người dân Huế thường tự hào rằng sông Hương là trái tim, là linh hồn, là chiếc nôi của văn hoá nghệ thuật độc đáo của đất nước thần kinh này…Tôi thấy sông Hương xinh đẹp dịu dàng như những o Huế, chảy vào tận đáy sâu của tâm hồn khiến cho Huế trở nên thơ.
Ḍng Hương duyên dáng lung linh
Như O con gái tự t́nh đêm trăng
Mơ màng sương khói mây giăng
Tóc thề buông xỏa đón vầng bán cung
Phím đàn gieo khúc năo nùng
Rối ḷng lữ khách muôn trùng vấn vương
( Hương Giang dạ khúc - Tiểu Vũ Vi)
Và con sông đă từng chứng kiến biết bao biến cố thăng trầm của Huế qua những thời đại nhục vinh trở nên nguồn cảm hứng diệu kỳ vô tận . Bao tao nhân mặc khách đă đề bút cho ḍng sông của thi ca, nhạc họa, của kiến trúc, của nghệ thuật xứ Huế này. Thi hào Nguyễn Du đă từng cảm tác về sông Hương rằng:
Hương giang nhất phiến nguyệt
Kim cổ hứa đa sầu
Sông Hương một mảnh nguyệt
Lai láng sầu cổ câm
Hương giang cũng được vua Thiệu trị đề thưởng mấy ḍng sau:
Thiên tửu vị can nhu ngạn thụ
Sóng hoa do luyến kết vân anh
Cây cối hai bên bờ sông c̣n đẫm sương
Hoa trên núi c̣n vương vấn với mây đẹp đẽ
Trên sông nước Hương Giang, đêm về là cả một thế giới đầy thơ mộng và hết sức quyến rũ, đầy dẫy những con đ̣ t́nh xuôi ngược trên sông, ḥa trong tiếng mái chèo khua đọng, văng vẳng một giọng ḥ mái nh́ t́nh tứ, thiết tha:
Thuyền về Đông Ba, thuyền qua Đập Đá
Thuyền từ Vỹ Dạ thẳng ngă ba Sềnh
Lờ đờ bóng ngă trăng nghiêng
Giọng ḥ mái đẩy nhắn t́nh nước non
Nhà thơ Tôn Thất Phú Sĩ cũng đă từng hoài mơ được « xuôi ḍng Hương Giang »
Mây lơ lững trôi theo ḍng nước chảy
Mái chèo đưa khua dợn sóng đôi bờ
Xin lặng thinh nghe giọng ḥ lơ lẵng
Tự xa xưa như muôn kiếp ai chờ
Quả thật, Huế vốn nổi tiếng với ḍng âm nhạc dân gian , với những làn điệu dân ca trữ t́nh như điệu ḥ mái nh́, mái đẩy, khoan thai, dàn trải, ngọt ngào như tâm hồn người dân xứ Huế hiền ḥa; những điệu lư bay bổng, mượt mà như lư con sáo, lư hoài xuân, lư t́nh tang…
Bước qua xứ Huế đă lâu
Chưa phai kỷ niệm ch́m sâu thuở nào
Chân đi ghi dấu Nam Dao
Trường Tiền bao nhịp tôi bao dạ sầu
Tiếng tiêu vang vọng Vân Lâu
Hương Giang nước biếc đêm thâu giọng ḥ
Lời này nhắn gởi đến o
Trăm thương ngàn nhớ điệu ḥ trong tôi.
(Việt Hải- Huế, Em tôi)
Bên cạnh đó, Huế c̣n một ḍng ca nhạc cung đ́nh đầy tính trang trọng gọi là nhạc Lễ hay nhă nhạc như giao nhạc, miếu nhạc, ngũ tự nhạc, đại triều nhạc, thường triều nhạc, yến nhạc. Nhă nhạc cung đ́nh Huế có một giá trị nghệ thuật cao được UNESCO nh́n nhận là di sản văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại.
Nhưng tôi th́ lại thích cái nét trữ t́nh đậm đà của ca Huế hơn…Ca Huế nằm giữa hai ḍng nhạc và mang những đặc trưng riêng với chất trữ t́nh sâu lắng làm xao động ḷng người. Ca Huế bao gồm cả hai yếu tố ca Huế và đàn Huế.
C̣n ǵ t́nh tứ, thơ mộng và lăng mạn hơn là xuôi ḍng Hương Ǵang lững lờ trên một chiếc đ̣ ngang, rồi thả thuyền, chơi trăng, thả thơ, nghe ca Huế…
Dập dềnh sóng vỗ mạn thuyền
Ngồi nghe ca Huế mà ḷng bâng khuâng!
Tương tư với nguyệt cùng mây
Hỏi non nước ấy đắm say bao t́nh?
Sông Hương - Núi Ngự là biểu tượng văn hóa, phong thổ của kinh đô Huế. Nhà thơ Bùi Giáng đă từng tâm sự rằng: « Dạ thưa xứ Huế bây giờ. Vẫn c̣n núi Ngự bên bờ sông Hương ! »…
Hồn xưa bóng cũ quyện mây trời
Đại Nội mưa buồn lất phất rơi
Điệu hát Nam Ai sầu suốt kiếp
Câu ḥ Mái Đẩy nhớ ngàn đời
Nam Giao nắng tắt vầng dương nhạt
Thọ Lộc chiều buông sắc ráng vơi
Đứng giữa Hoàng Thành nghe tiếng gió
Xa xa Đỉnh Ngự ánh trăng vời
(Thứ Lang -Hồn Huế)
Huế là xứ sở thanh b́nh của thơ và mộng. Nói đến Huế là nói đến cái ǵ đó rất riêng, rất đẹp và thơ. Huế có cảnh đẹp người xinh, nhất là có những nàng Công Tằng Tôn Nữ thuộc ḍng họ hoàng gia, mang những cái tên hoa mỹ điển h́nh của xứ Huế. Tôi rất thích những cái tên dài lướt thướt rất thơ này của những nàng Tôn nữ Huế, nào là Công Tằng Tôn Nữ Thị Trân Phương, hay Nguyễn Khoa Thụy Quỳnh Hương…Ba tôi thường đùa với tôi rằng « tên các o Huế dài như mái tóc thề… »…Mỗi lần từ căn cứ Sally Hiệp Khánh- Phú Bài, nơi đóng quân của ba tôi, vào thành nội, tôi có thói quen hay đi tảo bộ trên con đường Lê Lợi, dọc theo bờ sông Hương, ngắm những tà áo dài thướt tha bay trong gió…Từ muôn thuở, chiếc nón bài thơ cùng với tà áo dài của thiếu nữ Huế đă đi vào thi ca, trở thành một vẻ đẹp đặc trưng làm say ḷng du khách…
Ở đây áo tím riêng màu
Bài thơ nón mỏng che đầu mỹ nhân
( Vài nét Huế- Nguyễn Bính)
Có một điều đă làm thắc mắc một cô bé học sinh Couvent Sàig̣n như tôi, lúc nào cũng quen nhí nhảnh trong bộ đồng phục jupe xanh áo trắng, là không biết tự bao giờ tà áo dài trắng, tím cùng cánh nón bài thơ luôn đi liền với h́nh bóng người phụ nữ Huế mọi lúc, mọi nơi, trong nhà, ngoài phố ; ngay cả khi tôi nh́n các o gánh ràng rong ngoài chợ Đông Ba cũng duyên dáng kín đáo trong chiếc áo dài Cát Tường Le mur đó
Người xứ Huế yêu thơ và nhạc lễ
Tà áo dài trong trắng nhẹ nhàng bay
Nón bài thơ e lệ nép trong tay
Thầm lặng bước những khi trời dịu nắng...
(Bích Lan)
Ba tôi th́ cho rằng người con gái Huế thích bận áo dài Huế v́ Huế là hiện thân của chiếc áo dài quê hương với hai vạt áo nghĩa t́nh “ Trường Sơn “ và “Nam Hải”. Mỗi lần nhắc đến gái Huế th́ tôi lại nhung nhớ đến một tà áo dài lụa trắng đơn sơ, một mái tóc thề, một chiếc nón bài thơ mà nhà thơ Huy Cận đă từng xao xuyến ngẩn ngơ
Áo trắng đơn sơ, mộng trắng trong
Hôm xưa em đến, mắt như ḷng...
Nở bừng ánh sáng em đi đến,
Gót ngọc dồn hương bước toả hồng
Tôi mang tâm hồn lăng mạn nên yêu màu tím của tuổi học tṛ…Và khi đến Huế tôi đă ngất ngây say đến một màu tím của Huế, màu tím của nhu ḿ, của thầm kín, của đức hạnh, của thủy chung.
Nắng vương nhẹ gót hài thiếu nữ
Cánh phượng hồng như dấu hiệu chia tay
Em thân ơi, anh đă sống những ngày
Huế tim tím ngất say tà áo ấy
(Màu tím Huế nhớ nhung – Lê Trọng Phú)
Và không bao giờ tôi quên được những buổi trưa hè oi ả của ngọn gió Hạ Lào, ngồi trong xe jeep của tiểu đoàn, tôi đă lặng nh́n say sưa những tà áo tím duyên dáng Đồng Khánh, che nghiêng vành nón, suối tóc thề xỏa vai dịu dàng thướt tha bước khoan thai trên cầu Tràng tiền
Qua Đồng Khánh nh́n sân trường xao xuyến
Huế muôn đời ưa cám dỗ thi nhân
Bóng dáng nào ḥ hẹn khách dừng chân
Hay là tại nón bài thơ ai đội
Trải vạt áo dài thi ca muôn thuở
Xỏa mái tóc huyền thi nhạc giao duyên
Môi ai cười vành nón lá che nghiêng
Nghe vướng vấp bước chân người khách lạ
( Một lần về thăm Huế - Yên Sơn)
Chiếc áo với hai tà bay lửng lơ cuốn quít theo làn gió trông thật thơ mộng, thật trữ t́nh …H́nh ảnh này đă khơi nguồn cảm hứng cho biết bao tâm hồn nghệ sĩ, phong phú hóa kho tàng thơ, văn, nhạc, họa, nhiếp ảnh trong văn học nghệ thuật Việt Nam như thi sĩ Nguyên Sa đă ngất ngây gửi hồn trong hai tà áo người t́nh:
Có phải em mang trên áo bay
hai phần gió thổi một phần mây
hay là em gói mây trong áo
rồi thở cho làn áo trắng bay ?
Nguyên Sa (Tương Tư)
Cái duyên dáng của người con gái Huế được thể hiện qua mái tóc thề buông dài xỏa kín bờ vai. Có lẽ v́ thế mà ba tôi thích tóc tôi lúc nào cũng để dài chấm lưng. Mái tóc thề của nàng Tôn Nữ Huế , thơm thoang thoảng mùi dạ lan, biểu tượng nét nguyên trinh của thuở áo trắng học tṛ vừa chớm biết yêu đương. Một làn thu ba sâu vời vợi phảng phất một chút t́nh Huế u buồn. Một nụ cười như đóa hàm tiếu e ấp thẹn thùng dưới vành nón lá che nghiêng…
Mái tóc thề xỏa trên bờ vai
Cho tôi nhung nhớ tháng năm dài
Nón lá nghiêng che đôi mắt ngọc
Cho tôi thờ thẩn mộng thiên thu
Đóa hồng tươi bờ môi son đỏ
Mắt nhung huyền đài các mộng mơ
Dáng hồn nhiên sơn ca t́nh ái
Em mỉm cười ngây dại nắng vàng tơ
( Vương Ngọc Long- Huế ngọc)
Chỉ bấy nhiêu đó thôi cũng đủ làm cho bao nhà thơ, nhà văn và nhạc sĩ phải ngẩn ngơ rồi nhung nhớ đến đi t́m
Một ngày mùa đông chân về Huế
Đi lang thang t́m mái tóc thề
Mà ngày xưa khi chiều đánh mất
Để vơi sầu giây phút tái tê
( Đông Ḥa- Duyên áo tím)
Con gái Huế không chỉ đẹp về h́nh dáng mà c̣n đẹp cả trong giọng nói thỏ thẻ nhẹ nhàng, thiệt “ mặn mà có duyên “. Những tiếng « dạ, thưa… » ngọt lịm làm cho người nghe dù chỉ một lần đă thấy vấn vương suốt cả đời
Giọng em vang tự trời quê Huế
Nhẹ thoáng, xanh veo, mà xốn xang
Nồng cháy như mồi thông núi Ngự
Giọng em nửa thực, nửa mơ màng
Chỉ một lần nghe đủ nhớ đời…
(Huy Cận- Giọng em)
Những ngôn ngữ kỳ lạ của Huế, đă từng làm cho tôi một thời chới với, nào là “mô, tê, răng, rứa”, “ bên ni, bên nớ “, “chua choa “ hay những tiếng “hỉ“ gieo cuối câu làm cho tiếng nói của người dân Huế mang âm hưởng của nhạc, thật trầm lắng, du dương và gọi t́nh…Có lẽ v́ thế, tuy rằng ba tôi là trai Bắc Ninh, mẹ tôi là gái Bến Tre, nhưng tôi lại có một giọng nói phảng phất âm hưởng của Huế…Có lẽ v́ tôi gắn bó và quyến luyến Huế cho nên tôi đă không biết học nói theo tiếng Huế tự bao giờ. Tôi c̣n nhớ đă đọc một bài thơ viết về Huế từ thập niên năm mươi của một nữ sinh lớp đệ tam trường Đồng Khánh; bài thơ gói trọn hết cái nét dí dỏm dể thương của ngôn ngữ Huế giàu nhạc điệu, đầy thi vị:
Chi lạ rứa, chiều ni tui muốn khóc
Ngó chi tôi đồ cỏ dại hoa hèn
Nh́n chi tui h́nh đom đóm trong đêm
Cho thêm tủi bên ni bờ cô tịch
Tui mơ ước có bao giờ tuyệt đích
Tui van xin răng mà cứ làm ngơ
Rồi ngó tui chi lạ rứa hững hờ
Cho thêm tủi bên ni bờ cô tịch
(Huế chi lạ rứa)
Nhắc đến Huế thơ, tôi lại hoài niệm về thôn Vỹ Dạ và nhà thơ Hàn Mặc Tử. Ba tôi đă có lần đưa tôi về chơi thôn Vỹ.Thôn Vỹ Dạ, nằm bên kia Đập Đá, dọc theo sông Hương tới Bến Cạn, ẩn hiện trong màn sương trắng trong, dưới những hàng cau xanh tươi quyện trong mùi hương bưởi thoang thoảng dịu êm. Trong thơ của Hàn Mặc Tử, thôn Vỹ Dạ là một thôn đẹp lăng mạn, hữu t́nh và rất nên thơ. Một nét đẹp mượt mà, óng ả và t́nh tứ với những khu vườn hoa sum suê trái xanh như lá ngọc, những phủ đệ tường đá rêu phong, một ḍng sông trăng chuyên chở những khối tuyệt t́nh…
Sao anh không về chơi thôn Vỹ?
Nh́n nắng hàng cau nắng mới lên,
Vườn ai mát quá xanh như ngọc
Lá trúc che ngang mặt chữ điền
…
Ơ khách đường xa khách đường xa,
Áo em trắng quá nh́n không ra...
Ở đây sương khói mờ nhân ảnh
Ai biết t́nh ai có đậm đà?
(Đây thôn Vỹ Dạ- Hàn mặc Tử)
Thôn Vỹ cũng là nơi mà ánh trăng đẹp nhất Huế. Trăng sáng suốt đêm thâu. Trăng tṛn rồi lại khuyết nhưng tự bao đời vẫn vằng vặc tỏa bóng, lúc mờ ảo, lúc hư vô…Trăng theo cánh gió quyện hương đêm về ru t́nh cho hồn trang trải những nỗi sầu thương…Trăng vẫn dơi bóng đơn côi, thả ánh ngà lung linh như ngàn điệu khúc Nghê thường mê say…Tôi yêu những đêm trăng t́nh tự của Vỹ Dạ. Vào mùa trăng, những hương bưởi, hương cau, hương chanh, hương lài, hương sứ… đua nhau trổ hoa. Đâu đây thoang thoảng một làn hương mỏng ngọt ngào chợt vỡ trong đêm
Ánh trăng nhẹ khẽ mơ theo gió
Như nghiêng vành nón rủ tóc thề
Buông lơi…trầm mặc…vân vê
Mùi hương hoa quyện bước về dưới trăng
( Thu Hằng- Mùa trăng hương nồng)
Huế c̣n là vùng đất nổi tiếng về những món ăn ngon, vật lạ…Có lẽ Huế ngày xưa là của một thời vua chúa cho nên Huế có nhiều cao lương mỹ vị dành cho ẩm thực cung đ́nh, nhiều đặc sản đầy hương vị. Huế đă tập cho tôi biết ăn cay. Tôi tuy đă rời xa Huế hơn một phần tư thế kỷ nhưng tôi vẫn không thể nào quên được chè bắp và cơm Hến cay thơm ngon đặc biệt ở Cồn Hến,
Đă mê ớt đỏ cay nồng
T́m trong vị hến một ḍng Hương xanh
Ruốc thơm, cơm nguội, rau lành
Mời nhau buổi sáng chân thành món quê
(Lục bát đặc sản Huế-Vơ Quê)
hay bún ḅ Gia Hội, bánh canh Nam Phổ, bánh khoái Thượng Tứ, bánh bèo Ngự B́nh, bánh bột lọc của « Mụ Đỏ»
Bột trong bọc thịt tôm hồng
Lá xanh em gói ươm nồng hương yêu
Bánh ngon nước mắm cay nhiều
Anh ơi dùng tạm bữa chiều cùng em
(Quỳ Lê)
Tuy đây là những món ăn b́nh dân nhưng đă để lại cho những người con xa xứ một nỗi nhớ khắc khoải về một mùi hương vị cay nồng, ấm nóng nặng t́nh nước non, về người con gái Huế khéo léo, đảm đang, công dung ngôn hạnh vẹn toàn như những nàng Tấm thảo hiền…
Những năm tháng tôi ở Huế, chiến trận vẫn tiếp diễn, ngày càng khóc liệt hơn…Tôi đă từng như ba tôi chứng kiến, đau đớn và xót xa với mỗi vết thương của Huế…Tôi cũng đă từng tự hào mỗi khi người dân Huế kiên cường vươn lên từ trong thảm nạn điêu tàn đổ nát của chiến tranh hay thiên tai.
Tôi không phải là người Huế nhưng lại yêu và nhung nhớ Huế vô cùng…Tôi yêu cái huyền ảo hư hư thực thực của Huế mộng Huế mơ. Tôi yêu cái mong manh lụa là tợ như sương khói của Huế thơ…Tôi yêu cái tâm Huế kín đáo b́nh dị chịu thương chịu khó.
Nhà văn Trần Doăn Nho đă gói trọn một góc trời Huế trong những ḍng sau : « … dù thay ngôi đổi chủ, Huế vẫn là Huế bún ḅ, Huế cơm hến, Huế mưa dầm, Huế phượng đỏ, Huế gió Lào, Huế những cơn băo rớt, Huế lội nước lụt, Huế lăng tẩm hẹn ḥ, Huế răng tê mô rứa, Huế cao sang và nghèo hèn, Huế ḥa b́nh và sục sôi tranh đấu, Huế cao thượng và hẹp ḥi, nghiệt ngă, Huế những mối t́nh đài các và những thành kiến triền miên, Huế chiếc nón bài thơ và Huế ngủ đ̣, Huế ở th́ buồn xa th́ nhớ, Huế tôn nữ và Huế b́nh dân… ».
Phải, Huế mà tôi yêu là như thế đó ! Huế thương nhớ ơi, xin cho tôi gửi trọn tấm chân t́nh về một cố đô thơ mộng, mơ huyền đă đem cho tôi bao cảm xúc, bao rung động, bao mơ ước, bao khát khao thầm kín…, đă cùng chia sẻ với tôi một quăng thời thơ ấu dưới bom đạn…Giờ đây, cho dù ở nơi đất khách quê người, tôi vẫn gửi trăm nhớ ngàn thương về Huế, về một cơi ru t́nh:
Nhớ về Huế
Nhớ về Huế mộng mơ màu áo tím
Cầu Tràng Tiền guốc khua nhịp kiêu sa
Chao nghiêng vành nón thướt tha tà lụa
Tóc huyền buông xỏa lụy khách hào hoa
Nhớ về Huế sương mờ giăng Núi Ngự
Một giải tơ vàng rủ xuống ḍng Hương
Mái nh́ mái đẩy, thuyền trôi lờ lững
Vọng khúc Nam B́nh da diết luyến thương
Nhớ về Huế xanh hàng cau thôn Vỹ
Sông trăng cổ độ ̣a trắng đêm thâu
Trải sóng thi ca, ươm t́nh Tôn Nữ
Lồng trong đáy nước rụng rơi nhánh sầu
Nhớ về Huế những con đường Đại Nội
Cửa Thượng tứ tường đá phủ rêu phong
Vẳng vào thinh không hồi chuông Thiên Mụ
Gọi vào tiền kiếp hồn thiêng Tiên Rồng
Nhớ về Huế ngọt ngào mùi hương bưởi
Xuôi Thuận an nghe biển gió ru hời
Chiều Đông Ba nồng cay thơm cơm Hến
Bến Vân Lâu huyền thoại vướng mây trời
Ôi chi lạ chừ, răng mà nhớ rứa !
Huế lăng mạn đẹp tựa nón bài thơ…
Tiểu Vũ Vi
Viết tại Paris, một đêm nhớ Huế 2/6/2006
Bích Phượng
Bài viết này riêng tặng cho Ba tôi , kỷ niệm những năm tháng mà Người đă đóng quân ở căn cứ Sally- Hiệp Khánh- Phú bài...
Bích Phượng xin chân thành cám ơn quư nhà văn Tạ Xuân Thạc, Dương Việt Điền, Mạc Phương Đ́nh, Đào Anh Dũng đă góp ư...Xin hết ḷng cảm tạ quư nhà thơ và văn trong và ngoài nước đă cho tôi mượn các tác phẩm để minh họa cho bài viết của ḿnh...
Bài viết này chỉ nói lên đôi ḍng cảm nghĩ của tôi về một phần của Huế thân yêu, nếu có ǵ chưa hoàn chỉnh c̣n thiếu sót, hay sai sót, tôi xin được sự cảm thông của những người dân Huế khắp nơi…
Huế, thi ca và tôi
Huế - vùng đất mộng mơ, đă lắng sâu trong tiềm thức của tôi với t́nh cảm thân thương, đằm thắm. Hầu hết mỗi người trong chúng ta đều được một lần nghe nói đến sông Hương, núi Ngự, thôn Vỹ Dạ, chùa Thiên mụ, cầu Tràng tiền…qua những khúc t́nh ca đă viết về cố đô thân yêu này…
Ai ra xứ Huế th́ ra
Ai về là về núi Ngự
Ai về là về sông Hương
Nước sông Hương c̣n vương chưa cạn
Chim núi Ngự t́m bạn bay về
Người t́nh quê ơi người t́nh quê thương nhớ lắm chi
…( Ai ra xứ Huế- Duy Khánh)
Huế buồn, Huế đẹp, Huế thơ...sao lại để cho tôi trăm ngàn lưu luyến, vấn vương! Mỗi lần nghe nhắc về Huế, là mỗi lần nhớ đến Huế, là nhớ về một vùng kư ức xa xôi, nhớ đến năo ḷng…
Những đêm dài nhức nhối trên sông Hương
Thả tương tư bay bổng khắp Nội thành
Như sợi khói bay tṛn quanh núi Ngự
( Khói tương tư - Đỗ Hữu Tài)
Huế đến với tôi lần đầu tiên khi tôi bước vào lứa tuổi ô mai đầy mộng mơ, trong mùa hè đỏ lửa 1972. Năm đó Đông Hà rồi cổ thành Quảng Trị thất thủ. Máu loang như màu phượng đỏ trên Đại Lộ Kinh Hoàng, trên con đường số1 từ Mỹ Chánh ra Quảng trị với sự tàn sát dă man của đoàn người tản cư chen chúc. « Một người lính dù, nước mắt chan ḥa, đứng lặng giữa hàng trăm, hàng ngàn xác chết, bên cạnh nững chiếc xe đạp, xe gắn náy nằm ngổn ngang, chỏng gọng…Những chiếc xe jeep, xe hồng thập tự, vết đạn xuyên lỗ chỗ. Ngọn gió Lào nóng rát mặt đẩy đưa cánh cửa xe cho thấy những xác người nằm trên băng ca…Có bộ xương em bé nằm trên bộ xương người mẹ dưới bụi gai. Có xác khô đét như người tiền sử…có xác nằm sấp, có xác nằm co…Tất cả im lặng .Không có tiếng nguời, không có tiếng chim… » (Trích đoạn « Những oan hồn trên Đại lộ Kinh Hoàng »- Trần Đức Tường). Sau lần chứng kiến đau thương đó, Ba tôi được lệnh dời tiểu đoàn quân y về đóng quân ở cây số thứ 17 Hiệp Khánh- Phú Bài- Huế.
Và mảnh đất thần kinh này bỗng dưng đă trở nên quen thuộc và thân thương với tôi… Ba tôi cũng bị "chinh phục" bởi Huế. Người thường tâm sự rằng:" Tuy rằng quê quán ở Kinh Bắc, nơi quê hương quan họ; tuy rằng sinh sống ở Sài g̣n, nhưng bây giờ có ai hỏi tôi, nơi nào ở Việt Nam tôi nhớ nhất th́ tôi sẽ trả lời là "Huế". Nhiều người hỏi tôi, có mối t́nh nào ở miền Sông Hương, Núi Ngự. không ? Thực t́nh th́ không phải như vậy. Có lẽ là suốt 10 năm đi lính Nhảy Dù, tôi đă đổ ra rất nhiều mồ hôi và đôi khi cả máu ḿnh cho vùng đất thơ mộng nhưng cũng nhiều đau thương nghèo khó này..." Tôi cũng thế. Tôi sinh ra và lớn lên ở Sàig̣n phồn hoa đô thị nhưng lại yêu thích cố đô cổ kính này. Tuy tôi biết Huế dưới khói lửa chiến tranh tàn khốc nhưng ở đây, từ những đường mái ngói cong cong hoang tàn đổ nát của thành nội, từ những tường đá rêu phong của đền đài, chùa chiền lăng tẩm đến ḍng Hương giang nước xanh biếc lững lờ trôi, và núi Ngự b́nh ch́m trong sương khói, mơ màng với gió trăng; tất cả đều mang một nét đẹp đắm say như một bức tranh họa đồ diễm tuyệt của thiên nhiên
Đường vô xứ Huế quanh quanh
Non xanh nước biếc như tranh họa đồ…
( Ca dao)
V́ thế mà tôi đă quyến luyến Huế, quyến luyến một vùng đất của dáng Huế thơ, một bầu trời của chất Huế nhạc và một thế giới của tâm Huế tịnh yên nhưng quật cường bất khuất…
Đi mô cũng nhớ quê ḿnh
Nhớ Hương giang nước biếc, nhớ Ngự b́nh trăng trong
Những tháng ngày ở Huế, có lẽ do bản tính tôi đa sầu đa cảm từ hồi bé thơ cho nên ḍng sông Hương có một sức quyến rũ đối với tôi một cách lạ thường.
Nước đầu cầu khúc sâu khúc cạn
Chéo qua Ngọc Trăn đến vạn Kim Long
Giữa sông Hương gợn sóng khuynh thành
Đêm khuya một chiếc thuyền t́nh ngă nghiêng
(Ưng B́nh Thúc Giạ Thị)
Tôi thường thích ngồi trên những bậc thang rêu phong của chùa Thiên Mụ để ngắm nh́n sóng nước Hương Giang dưới cảnh chiều tà dần buông…Thiệt đẹp lắm ! Nh́n mặt nước óng ả những giọt nắng cuối cùng, tôi để tâm hồn ḿnh lâng lâng vào trong một thế giới mơ huyền của mùa trăng. Rồi dưới ánh nguyệt tĩnh mịch mơ màng đó, thoang thoảng trong gió âm vang những câu ḥ mái nh́ Huế trầm lặng u hoài. Soi bóng ḍng Hương những chiếc đ̣ chuyên chở những cung điệu Nam Ai, Nam B́nh năo nề ai oán nặng t́nh yêu thương non nước.
Chiều chiều, trước bến Vân Lâu
Ai ngồi, ai câu, ai sầu ai thảm
Ai thương, ai cảm, ai nhớ, ai trông
Thuyền ai thấp thoáng bên sông
Đưa câu mái đẩy chạnh ḷng nước non…
(Ưng B́nh Thúc Giạ Thị)
Tôi đă không biết có tự bao giờ nhưng người dân Huế thường tự hào rằng sông Hương là trái tim, là linh hồn, là chiếc nôi của văn hoá nghệ thuật độc đáo của đất nước thần kinh này…Tôi thấy sông Hương xinh đẹp dịu dàng như những o Huế, chảy vào tận đáy sâu của tâm hồn khiến cho Huế trở nên thơ.
Ḍng Hương duyên dáng lung linh
Như O con gái tự t́nh đêm trăng
Mơ màng sương khói mây giăng
Tóc thề buông xỏa đón vầng bán cung
Phím đàn gieo khúc năo nùng
Rối ḷng lữ khách muôn trùng vấn vương
( Hương Giang dạ khúc - Tiểu Vũ Vi)
Và con sông đă từng chứng kiến biết bao biến cố thăng trầm của Huế qua những thời đại nhục vinh trở nên nguồn cảm hứng diệu kỳ vô tận . Bao tao nhân mặc khách đă đề bút cho ḍng sông của thi ca, nhạc họa, của kiến trúc, của nghệ thuật xứ Huế này. Thi hào Nguyễn Du đă từng cảm tác về sông Hương rằng:
Hương giang nhất phiến nguyệt
Kim cổ hứa đa sầu
Sông Hương một mảnh nguyệt
Lai láng sầu cổ câm
Hương giang cũng được vua Thiệu trị đề thưởng mấy ḍng sau:
Thiên tửu vị can nhu ngạn thụ
Sóng hoa do luyến kết vân anh
Cây cối hai bên bờ sông c̣n đẫm sương
Hoa trên núi c̣n vương vấn với mây đẹp đẽ
Trên sông nước Hương Giang, đêm về là cả một thế giới đầy thơ mộng và hết sức quyến rũ, đầy dẫy những con đ̣ t́nh xuôi ngược trên sông, ḥa trong tiếng mái chèo khua đọng, văng vẳng một giọng ḥ mái nh́ t́nh tứ, thiết tha:
Thuyền về Đông Ba, thuyền qua Đập Đá
Thuyền từ Vỹ Dạ thẳng ngă ba Sềnh
Lờ đờ bóng ngă trăng nghiêng
Giọng ḥ mái đẩy nhắn t́nh nước non
Nhà thơ Tôn Thất Phú Sĩ cũng đă từng hoài mơ được « xuôi ḍng Hương Giang »
Mây lơ lững trôi theo ḍng nước chảy
Mái chèo đưa khua dợn sóng đôi bờ
Xin lặng thinh nghe giọng ḥ lơ lẵng
Tự xa xưa như muôn kiếp ai chờ
Quả thật, Huế vốn nổi tiếng với ḍng âm nhạc dân gian , với những làn điệu dân ca trữ t́nh như điệu ḥ mái nh́, mái đẩy, khoan thai, dàn trải, ngọt ngào như tâm hồn người dân xứ Huế hiền ḥa; những điệu lư bay bổng, mượt mà như lư con sáo, lư hoài xuân, lư t́nh tang…
Bước qua xứ Huế đă lâu
Chưa phai kỷ niệm ch́m sâu thuở nào
Chân đi ghi dấu Nam Dao
Trường Tiền bao nhịp tôi bao dạ sầu
Tiếng tiêu vang vọng Vân Lâu
Hương Giang nước biếc đêm thâu giọng ḥ
Lời này nhắn gởi đến o
Trăm thương ngàn nhớ điệu ḥ trong tôi.
(Việt Hải- Huế, Em tôi)
Bên cạnh đó, Huế c̣n một ḍng ca nhạc cung đ́nh đầy tính trang trọng gọi là nhạc Lễ hay nhă nhạc như giao nhạc, miếu nhạc, ngũ tự nhạc, đại triều nhạc, thường triều nhạc, yến nhạc. Nhă nhạc cung đ́nh Huế có một giá trị nghệ thuật cao được UNESCO nh́n nhận là di sản văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại.
Nhưng tôi th́ lại thích cái nét trữ t́nh đậm đà của ca Huế hơn…Ca Huế nằm giữa hai ḍng nhạc và mang những đặc trưng riêng với chất trữ t́nh sâu lắng làm xao động ḷng người. Ca Huế bao gồm cả hai yếu tố ca Huế và đàn Huế.
C̣n ǵ t́nh tứ, thơ mộng và lăng mạn hơn là xuôi ḍng Hương Ǵang lững lờ trên một chiếc đ̣ ngang, rồi thả thuyền, chơi trăng, thả thơ, nghe ca Huế…
Dập dềnh sóng vỗ mạn thuyền
Ngồi nghe ca Huế mà ḷng bâng khuâng!
Tương tư với nguyệt cùng mây
Hỏi non nước ấy đắm say bao t́nh?
Sông Hương - Núi Ngự là biểu tượng văn hóa, phong thổ của kinh đô Huế. Nhà thơ Bùi Giáng đă từng tâm sự rằng: « Dạ thưa xứ Huế bây giờ. Vẫn c̣n núi Ngự bên bờ sông Hương ! »…
Hồn xưa bóng cũ quyện mây trời
Đại Nội mưa buồn lất phất rơi
Điệu hát Nam Ai sầu suốt kiếp
Câu ḥ Mái Đẩy nhớ ngàn đời
Nam Giao nắng tắt vầng dương nhạt
Thọ Lộc chiều buông sắc ráng vơi
Đứng giữa Hoàng Thành nghe tiếng gió
Xa xa Đỉnh Ngự ánh trăng vời
(Thứ Lang -Hồn Huế)
Huế là xứ sở thanh b́nh của thơ và mộng. Nói đến Huế là nói đến cái ǵ đó rất riêng, rất đẹp và thơ. Huế có cảnh đẹp người xinh, nhất là có những nàng Công Tằng Tôn Nữ thuộc ḍng họ hoàng gia, mang những cái tên hoa mỹ điển h́nh của xứ Huế. Tôi rất thích những cái tên dài lướt thướt rất thơ này của những nàng Tôn nữ Huế, nào là Công Tằng Tôn Nữ Thị Trân Phương, hay Nguyễn Khoa Thụy Quỳnh Hương…Ba tôi thường đùa với tôi rằng « tên các o Huế dài như mái tóc thề… »…Mỗi lần từ căn cứ Sally Hiệp Khánh- Phú Bài, nơi đóng quân của ba tôi, vào thành nội, tôi có thói quen hay đi tảo bộ trên con đường Lê Lợi, dọc theo bờ sông Hương, ngắm những tà áo dài thướt tha bay trong gió…Từ muôn thuở, chiếc nón bài thơ cùng với tà áo dài của thiếu nữ Huế đă đi vào thi ca, trở thành một vẻ đẹp đặc trưng làm say ḷng du khách…
Ở đây áo tím riêng màu
Bài thơ nón mỏng che đầu mỹ nhân
( Vài nét Huế- Nguyễn Bính)
Có một điều đă làm thắc mắc một cô bé học sinh Couvent Sàig̣n như tôi, lúc nào cũng quen nhí nhảnh trong bộ đồng phục jupe xanh áo trắng, là không biết tự bao giờ tà áo dài trắng, tím cùng cánh nón bài thơ luôn đi liền với h́nh bóng người phụ nữ Huế mọi lúc, mọi nơi, trong nhà, ngoài phố ; ngay cả khi tôi nh́n các o gánh ràng rong ngoài chợ Đông Ba cũng duyên dáng kín đáo trong chiếc áo dài Cát Tường Le mur đó
Người xứ Huế yêu thơ và nhạc lễ
Tà áo dài trong trắng nhẹ nhàng bay
Nón bài thơ e lệ nép trong tay
Thầm lặng bước những khi trời dịu nắng...
(Bích Lan)
Ba tôi th́ cho rằng người con gái Huế thích bận áo dài Huế v́ Huế là hiện thân của chiếc áo dài quê hương với hai vạt áo nghĩa t́nh “ Trường Sơn “ và “Nam Hải”. Mỗi lần nhắc đến gái Huế th́ tôi lại nhung nhớ đến một tà áo dài lụa trắng đơn sơ, một mái tóc thề, một chiếc nón bài thơ mà nhà thơ Huy Cận đă từng xao xuyến ngẩn ngơ
Áo trắng đơn sơ, mộng trắng trong
Hôm xưa em đến, mắt như ḷng...
Nở bừng ánh sáng em đi đến,
Gót ngọc dồn hương bước toả hồng
Tôi mang tâm hồn lăng mạn nên yêu màu tím của tuổi học tṛ…Và khi đến Huế tôi đă ngất ngây say đến một màu tím của Huế, màu tím của nhu ḿ, của thầm kín, của đức hạnh, của thủy chung.
Nắng vương nhẹ gót hài thiếu nữ
Cánh phượng hồng như dấu hiệu chia tay
Em thân ơi, anh đă sống những ngày
Huế tim tím ngất say tà áo ấy
(Màu tím Huế nhớ nhung – Lê Trọng Phú)
Và không bao giờ tôi quên được những buổi trưa hè oi ả của ngọn gió Hạ Lào, ngồi trong xe jeep của tiểu đoàn, tôi đă lặng nh́n say sưa những tà áo tím duyên dáng Đồng Khánh, che nghiêng vành nón, suối tóc thề xỏa vai dịu dàng thướt tha bước khoan thai trên cầu Tràng tiền
Qua Đồng Khánh nh́n sân trường xao xuyến
Huế muôn đời ưa cám dỗ thi nhân
Bóng dáng nào ḥ hẹn khách dừng chân
Hay là tại nón bài thơ ai đội
Trải vạt áo dài thi ca muôn thuở
Xỏa mái tóc huyền thi nhạc giao duyên
Môi ai cười vành nón lá che nghiêng
Nghe vướng vấp bước chân người khách lạ
( Một lần về thăm Huế - Yên Sơn)
Chiếc áo với hai tà bay lửng lơ cuốn quít theo làn gió trông thật thơ mộng, thật trữ t́nh …H́nh ảnh này đă khơi nguồn cảm hứng cho biết bao tâm hồn nghệ sĩ, phong phú hóa kho tàng thơ, văn, nhạc, họa, nhiếp ảnh trong văn học nghệ thuật Việt Nam như thi sĩ Nguyên Sa đă ngất ngây gửi hồn trong hai tà áo người t́nh:
Có phải em mang trên áo bay
hai phần gió thổi một phần mây
hay là em gói mây trong áo
rồi thở cho làn áo trắng bay ?
Nguyên Sa (Tương Tư)
Cái duyên dáng của người con gái Huế được thể hiện qua mái tóc thề buông dài xỏa kín bờ vai. Có lẽ v́ thế mà ba tôi thích tóc tôi lúc nào cũng để dài chấm lưng. Mái tóc thề của nàng Tôn Nữ Huế , thơm thoang thoảng mùi dạ lan, biểu tượng nét nguyên trinh của thuở áo trắng học tṛ vừa chớm biết yêu đương. Một làn thu ba sâu vời vợi phảng phất một chút t́nh Huế u buồn. Một nụ cười như đóa hàm tiếu e ấp thẹn thùng dưới vành nón lá che nghiêng…
Mái tóc thề xỏa trên bờ vai
Cho tôi nhung nhớ tháng năm dài
Nón lá nghiêng che đôi mắt ngọc
Cho tôi thờ thẩn mộng thiên thu
Đóa hồng tươi bờ môi son đỏ
Mắt nhung huyền đài các mộng mơ
Dáng hồn nhiên sơn ca t́nh ái
Em mỉm cười ngây dại nắng vàng tơ
( Vương Ngọc Long- Huế ngọc)
Chỉ bấy nhiêu đó thôi cũng đủ làm cho bao nhà thơ, nhà văn và nhạc sĩ phải ngẩn ngơ rồi nhung nhớ đến đi t́m
Một ngày mùa đông chân về Huế
Đi lang thang t́m mái tóc thề
Mà ngày xưa khi chiều đánh mất
Để vơi sầu giây phút tái tê
( Đông Ḥa- Duyên áo tím)
Con gái Huế không chỉ đẹp về h́nh dáng mà c̣n đẹp cả trong giọng nói thỏ thẻ nhẹ nhàng, thiệt “ mặn mà có duyên “. Những tiếng « dạ, thưa… » ngọt lịm làm cho người nghe dù chỉ một lần đă thấy vấn vương suốt cả đời
Giọng em vang tự trời quê Huế
Nhẹ thoáng, xanh veo, mà xốn xang
Nồng cháy như mồi thông núi Ngự
Giọng em nửa thực, nửa mơ màng
Chỉ một lần nghe đủ nhớ đời…
(Huy Cận- Giọng em)
Những ngôn ngữ kỳ lạ của Huế, đă từng làm cho tôi một thời chới với, nào là “mô, tê, răng, rứa”, “ bên ni, bên nớ “, “chua choa “ hay những tiếng “hỉ“ gieo cuối câu làm cho tiếng nói của người dân Huế mang âm hưởng của nhạc, thật trầm lắng, du dương và gọi t́nh…Có lẽ v́ thế, tuy rằng ba tôi là trai Bắc Ninh, mẹ tôi là gái Bến Tre, nhưng tôi lại có một giọng nói phảng phất âm hưởng của Huế…Có lẽ v́ tôi gắn bó và quyến luyến Huế cho nên tôi đă không biết học nói theo tiếng Huế tự bao giờ. Tôi c̣n nhớ đă đọc một bài thơ viết về Huế từ thập niên năm mươi của một nữ sinh lớp đệ tam trường Đồng Khánh; bài thơ gói trọn hết cái nét dí dỏm dể thương của ngôn ngữ Huế giàu nhạc điệu, đầy thi vị:
Chi lạ rứa, chiều ni tui muốn khóc
Ngó chi tôi đồ cỏ dại hoa hèn
Nh́n chi tui h́nh đom đóm trong đêm
Cho thêm tủi bên ni bờ cô tịch
Tui mơ ước có bao giờ tuyệt đích
Tui van xin răng mà cứ làm ngơ
Rồi ngó tui chi lạ rứa hững hờ
Cho thêm tủi bên ni bờ cô tịch
(Huế chi lạ rứa)
Nhắc đến Huế thơ, tôi lại hoài niệm về thôn Vỹ Dạ và nhà thơ Hàn Mặc Tử. Ba tôi đă có lần đưa tôi về chơi thôn Vỹ.Thôn Vỹ Dạ, nằm bên kia Đập Đá, dọc theo sông Hương tới Bến Cạn, ẩn hiện trong màn sương trắng trong, dưới những hàng cau xanh tươi quyện trong mùi hương bưởi thoang thoảng dịu êm. Trong thơ của Hàn Mặc Tử, thôn Vỹ Dạ là một thôn đẹp lăng mạn, hữu t́nh và rất nên thơ. Một nét đẹp mượt mà, óng ả và t́nh tứ với những khu vườn hoa sum suê trái xanh như lá ngọc, những phủ đệ tường đá rêu phong, một ḍng sông trăng chuyên chở những khối tuyệt t́nh…
Sao anh không về chơi thôn Vỹ?
Nh́n nắng hàng cau nắng mới lên,
Vườn ai mát quá xanh như ngọc
Lá trúc che ngang mặt chữ điền
…
Ơ khách đường xa khách đường xa,
Áo em trắng quá nh́n không ra...
Ở đây sương khói mờ nhân ảnh
Ai biết t́nh ai có đậm đà?
(Đây thôn Vỹ Dạ- Hàn mặc Tử)
Thôn Vỹ cũng là nơi mà ánh trăng đẹp nhất Huế. Trăng sáng suốt đêm thâu. Trăng tṛn rồi lại khuyết nhưng tự bao đời vẫn vằng vặc tỏa bóng, lúc mờ ảo, lúc hư vô…Trăng theo cánh gió quyện hương đêm về ru t́nh cho hồn trang trải những nỗi sầu thương…Trăng vẫn dơi bóng đơn côi, thả ánh ngà lung linh như ngàn điệu khúc Nghê thường mê say…Tôi yêu những đêm trăng t́nh tự của Vỹ Dạ. Vào mùa trăng, những hương bưởi, hương cau, hương chanh, hương lài, hương sứ… đua nhau trổ hoa. Đâu đây thoang thoảng một làn hương mỏng ngọt ngào chợt vỡ trong đêm
Ánh trăng nhẹ khẽ mơ theo gió
Như nghiêng vành nón rủ tóc thề
Buông lơi…trầm mặc…vân vê
Mùi hương hoa quyện bước về dưới trăng
( Thu Hằng- Mùa trăng hương nồng)
Huế c̣n là vùng đất nổi tiếng về những món ăn ngon, vật lạ…Có lẽ Huế ngày xưa là của một thời vua chúa cho nên Huế có nhiều cao lương mỹ vị dành cho ẩm thực cung đ́nh, nhiều đặc sản đầy hương vị. Huế đă tập cho tôi biết ăn cay. Tôi tuy đă rời xa Huế hơn một phần tư thế kỷ nhưng tôi vẫn không thể nào quên được chè bắp và cơm Hến cay thơm ngon đặc biệt ở Cồn Hến,
Đă mê ớt đỏ cay nồng
T́m trong vị hến một ḍng Hương xanh
Ruốc thơm, cơm nguội, rau lành
Mời nhau buổi sáng chân thành món quê
(Lục bát đặc sản Huế-Vơ Quê)
hay bún ḅ Gia Hội, bánh canh Nam Phổ, bánh khoái Thượng Tứ, bánh bèo Ngự B́nh, bánh bột lọc của « Mụ Đỏ»
Bột trong bọc thịt tôm hồng
Lá xanh em gói ươm nồng hương yêu
Bánh ngon nước mắm cay nhiều
Anh ơi dùng tạm bữa chiều cùng em
(Quỳ Lê)
Tuy đây là những món ăn b́nh dân nhưng đă để lại cho những người con xa xứ một nỗi nhớ khắc khoải về một mùi hương vị cay nồng, ấm nóng nặng t́nh nước non, về người con gái Huế khéo léo, đảm đang, công dung ngôn hạnh vẹn toàn như những nàng Tấm thảo hiền…
Những năm tháng tôi ở Huế, chiến trận vẫn tiếp diễn, ngày càng khóc liệt hơn…Tôi đă từng như ba tôi chứng kiến, đau đớn và xót xa với mỗi vết thương của Huế…Tôi cũng đă từng tự hào mỗi khi người dân Huế kiên cường vươn lên từ trong thảm nạn điêu tàn đổ nát của chiến tranh hay thiên tai.
Tôi không phải là người Huế nhưng lại yêu và nhung nhớ Huế vô cùng…Tôi yêu cái huyền ảo hư hư thực thực của Huế mộng Huế mơ. Tôi yêu cái mong manh lụa là tợ như sương khói của Huế thơ…Tôi yêu cái tâm Huế kín đáo b́nh dị chịu thương chịu khó.
Nhà văn Trần Doăn Nho đă gói trọn một góc trời Huế trong những ḍng sau : « … dù thay ngôi đổi chủ, Huế vẫn là Huế bún ḅ, Huế cơm hến, Huế mưa dầm, Huế phượng đỏ, Huế gió Lào, Huế những cơn băo rớt, Huế lội nước lụt, Huế lăng tẩm hẹn ḥ, Huế răng tê mô rứa, Huế cao sang và nghèo hèn, Huế ḥa b́nh và sục sôi tranh đấu, Huế cao thượng và hẹp ḥi, nghiệt ngă, Huế những mối t́nh đài các và những thành kiến triền miên, Huế chiếc nón bài thơ và Huế ngủ đ̣, Huế ở th́ buồn xa th́ nhớ, Huế tôn nữ và Huế b́nh dân… ».
Phải, Huế mà tôi yêu là như thế đó ! Huế thương nhớ ơi, xin cho tôi gửi trọn tấm chân t́nh về một cố đô thơ mộng, mơ huyền đă đem cho tôi bao cảm xúc, bao rung động, bao mơ ước, bao khát khao thầm kín…, đă cùng chia sẻ với tôi một quăng thời thơ ấu dưới bom đạn…Giờ đây, cho dù ở nơi đất khách quê người, tôi vẫn gửi trăm nhớ ngàn thương về Huế, về một cơi ru t́nh:
Nhớ về Huế
Nhớ về Huế mộng mơ màu áo tím
Cầu Tràng Tiền guốc khua nhịp kiêu sa
Chao nghiêng vành nón thướt tha tà lụa
Tóc huyền buông xỏa lụy khách hào hoa
Nhớ về Huế sương mờ giăng Núi Ngự
Một giải tơ vàng rủ xuống ḍng Hương
Mái nh́ mái đẩy, thuyền trôi lờ lững
Vọng khúc Nam B́nh da diết luyến thương
Nhớ về Huế xanh hàng cau thôn Vỹ
Sông trăng cổ độ ̣a trắng đêm thâu
Trải sóng thi ca, ươm t́nh Tôn Nữ
Lồng trong đáy nước rụng rơi nhánh sầu
Nhớ về Huế những con đường Đại Nội
Cửa Thượng tứ tường đá phủ rêu phong
Vẳng vào thinh không hồi chuông Thiên Mụ
Gọi vào tiền kiếp hồn thiêng Tiên Rồng
Nhớ về Huế ngọt ngào mùi hương bưởi
Xuôi Thuận an nghe biển gió ru hời
Chiều Đông Ba nồng cay thơm cơm Hến
Bến Vân Lâu huyền thoại vướng mây trời
Ôi chi lạ chừ, răng mà nhớ rứa !
Huế lăng mạn đẹp tựa nón bài thơ…
Tiểu Vũ Vi
Viết tại Paris, một đêm nhớ Huế 2/6/2006
Bích Phượng
Bài viết này riêng tặng cho Ba tôi , kỷ niệm những năm tháng mà Người đă đóng quân ở căn cứ Sally- Hiệp Khánh- Phú bài...
Bích Phượng xin chân thành cám ơn quư nhà văn Tạ Xuân Thạc, Dương Việt Điền, Mạc Phương Đ́nh, Đào Anh Dũng đă góp ư...Xin hết ḷng cảm tạ quư nhà thơ và văn trong và ngoài nước đă cho tôi mượn các tác phẩm để minh họa cho bài viết của ḿnh...
Bài viết này chỉ nói lên đôi ḍng cảm nghĩ của tôi về một phần của Huế thân yêu, nếu có ǵ chưa hoàn chỉnh c̣n thiếu sót, hay sai sót, tôi xin được sự cảm thông của những người dân Huế khắp nơi…